Nghỉ trưa ở công sở Việt Nam thường là một quãng 60–90 phút giữa hai buổi làm, nhiều nơi tắt bớt đèn, nhân viên ăn xong thì ngả ghế xếp, gục bàn hoặc nằm trên tấm đệm mỏng chợp mắt một lúc. Đây là nếp quen của nhiều cơ quan, văn phòng, nhà máy. Muốn giờ nghỉ trưa thật sự hồi sức, cần ba thứ: một chỗ nằm hay ngồi tử tế, một không gian đủ yên và tối, và những quy ước chung để người nghỉ không làm phiền người không nghỉ.
Nếp nghỉ trưa của người Việt
Ở nhiều vùng khí hậu nóng, buổi trưa là lúc nắng gắt, cơ thể uể oải sau bữa ăn. Người làm ruộng xưa thường nghỉ dưới bóng cây, trên chõng tre, trên võng. Khi lên phố vào cơ quan, nếp ấy theo vào văn phòng: giờ hành chính của nhiều cơ quan nhà nước có quãng nghỉ trưa dài, đủ để ăn và chợp mắt.
Ở khối doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nước ngoài, giờ nghỉ trưa có nơi chỉ một tiếng, có nơi không quen chuyện nằm ngủ ở văn phòng. Nhưng nhìn chung, cảnh cả phòng tắt đèn lúc 12 giờ 30, tiếng ghế xếp kéo lách cách, ai nấy đeo bịt mắt ngả lưng vẫn là cảnh quen ở rất nhiều văn phòng Việt Nam. Người nước ngoài làm việc ở Việt Nam hay nhắc tới nó như một nét văn hoá công sở riêng.
Ngủ trưa bao lâu là vừa, có nên ngủ trưa không, ngủ lâu có bị mệt hơn không là chuyện của sinh lý giấc ngủ, đã có bài riêng ở wiki giấc ngủ trong hệ. Bài này chỉ bàn về chỗ nghỉ và nếp công sở.
Những kiểu chỗ nghỉ trưa thường gặp
| Kiểu | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Gục đầu xuống bàn | Không cần đồ gì, nhanh | Dễ tê tay, mỏi cổ, hằn mặt; ít hồi sức hơn nằm |
| Ghế văn phòng ngả lưng | Có sẵn | Nhiều ghế ngả ít, đầu không có chỗ tựa |
| Ghế xếp, ghế bố gấp gọn | Nằm được thẳng lưng, cất gọn sau giờ nghỉ | Cần chỗ để, chỗ trải; chọn loại chắc chắn, chân không trơn |
| Đệm mỏng, chiếu trải sàn | Thoải mái, rẻ | Cần sàn sạch, chỗ trống; không hợp phòng chật |
| Phòng nghỉ riêng của công ty | Yên, tối, tách khỏi chỗ làm | Ít nơi có; cần nội quy dùng chung |
| Ngủ trong ô tô | Riêng tư | Không nổ máy bật điều hoà trong chỗ kín như hầm xe, gara: nguy cơ ngộ độc khí thải |
Lưu ý ở dòng cuối không phải chuyện nhỏ: khí CO trong khí thải không màu, không mùi, người đang ngủ không nhận ra. Đỗ xe trong hầm, nhà xe kín, cửa đóng, máy nổ để chạy điều hoà là tình huống đã gây tai nạn đáng tiếc. Muốn nghỉ trong xe thì đỗ chỗ thoáng, tắt máy, hé cửa kính.
Đồ dùng nhỏ giúp nghỉ trưa dễ chịu
- Bịt mắt: văn phòng ít khi tắt được hết đèn, cửa kính vẫn hắt nắng.
- Nút bịt tai hoặc tai nghe không phát gì: chặn bớt tiếng gõ phím, tiếng nói chuyện.
- Gối nhỏ, gối chữ U: đỡ cổ khi ngồi ngả; gối gục bàn giúp đỡ tê tay hơn so với gối lên cánh tay.
- Chăn mỏng hoặc áo khoác: điều hoà văn phòng buổi trưa có thể lạnh khi nằm im.
- Báo thức rung để không làm phiền người bên cạnh.
Không cần đồ đắt tiền hay thương hiệu nào. Phần lớn là những thứ có sẵn ở nhà.
Nếp chung để cả phòng cùng nghỉ được
Nghỉ trưa ở văn phòng là chuyện của tập thể. Một người nói to qua điện thoại có thể làm cả phòng mất giấc. Nhiều nơi tự đặt ra quy ước, thành văn hoặc không:
- Giờ tắt đèn chung, ví dụ từ 12 giờ 15 đến 13 giờ 15. Ai không nghỉ thì làm việc ở khu khác hoặc dùng đèn bàn nhỏ.
- Điện thoại để im lặng, nghe gọi thì ra hành lang.
- Không ăn đồ nặng mùi trong phòng vào giờ nghỉ.
- Có khu cho người không ngủ: góc pha trà, phòng họp nhỏ để đọc sách, nói chuyện khẽ.
- Tôn trọng người không muốn ngủ: nghỉ trưa không bắt buộc phải nằm. Có người thích đi dạo, ra quán cà phê, gọi điện cho gia đình.
- Chỗ nằm riêng tư cho nhân viên nữ nếu có thể, hoặc ít nhất sắp xếp sao cho mọi người thấy thoải mái.
Khi văn phòng không có chỗ nghỉ
Không phải ai cũng có điều kiện. Công nhân nhà máy có khi chỉ có ít phút sau bữa cơm ca, nằm tạm trên thùng giấy ở góc xưởng. Người làm công trường nghỉ dưới bóng giàn giáo. Nhân viên bán hàng nghỉ ở kho. Vài điều có thể làm:
- Đề xuất với quản lý, công đoàn một góc nghỉ tối thiểu: có bóng mát, có ghế, có nước uống, xa máy móc đang chạy.
- Không nằm nghỉ ở chỗ nguy hiểm: dưới xe đang đỗ, cạnh máy móc, lối đi của xe nâng.
- Nếu không nằm được, ngồi tựa lưng nhắm mắt vài phút, uống nước, rời chỗ ồn cũng đã là nghỉ.
Theo Bộ luật Lao động 2019, người làm việc từ 6 giờ trở lên mỗi ngày được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục (Điều 109). Có quyền nghỉ thì cũng nên có chỗ để nghỉ cho đàng hoàng.
Nghỉ trưa không ngủ cũng là nghỉ
Nhiều người không quen ngủ trưa, hoặc ngủ dậy thấy uể oải hơn. Với họ, quãng nghỉ trưa vẫn quý nếu dùng đúng cách: ăn chậm ở chỗ khác bàn làm việc, đi bộ một vòng dưới bóng cây, ngồi đọc vài trang sách, gọi điện cho mẹ. Điều quan trọng là rời công việc một lúc, không phải nhất thiết phải nhắm mắt.
Một cách khác là chia đôi: hai mươi phút đầu ăn và nói chuyện, phần còn lại ngồi yên ở ghế, nhắm mắt nghe nhạc nhẹ hoặc chỉ ngồi im mà không cố ngủ. Nhiều người thấy kiểu "nghỉ mắt" này đủ để buổi chiều tỉnh táo.
Có người dùng giờ trưa để làm thêm việc, trả lời email, chạy hạn. Thỉnh thoảng thì không sao. Nhưng nếu ngày nào cũng vậy, buổi chiều thường kéo dài mệt mỏi, và quãng nghỉ mà luật dành cho mình bị bỏ phí.
Góc nhìn hôm nay: dọn một "góc nghỉ" nhỏ
Tuần này, thử chuẩn bị bộ nghỉ trưa của riêng mình: một bịt mắt, một đôi nút bịt tai, một áo khoác mỏng để sẵn ở ngăn bàn. Nếu là quản lý, thử hỏi nhân viên xem họ nghỉ trưa ở đâu, có thiếu gì không. Một tấm rèm che nắng, vài chiếc ghế xếp, một quy ước tắt đèn chung đôi khi làm cả buổi chiều của cả phòng khác hẳn.
Nếu ngày nào cũng buồn ngủ díp mắt sau bữa trưa dù đêm ngủ đủ, hay ngủ gục bất chợt khi đang làm việc, nên đi khám nội tổng quát hoặc chuyên khoa thần kinh, vì đó không còn là chuyện nếp nghỉ trưa.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ trưa ở văn phòng nên nằm ghế gì?
Ghế xếp hoặc ghế bố gấp gọn giúp nằm thẳng lưng, cất gọn sau giờ nghỉ, thường dễ chịu hơn gục bàn. Nếu không có chỗ để ghế, gối gục bàn và gối chữ U đỡ cổ là lựa chọn gọn nhẹ. Chọn loại chắc chắn, chân không trơn.
Có nên ngủ trưa trong ô tô không?
Được, nếu đỗ ở chỗ thoáng, tắt máy và hé cửa kính. Không nên nổ máy bật điều hoà để ngủ trong hầm xe, gara hay chỗ kín, vì khí CO trong khí thải không màu, không mùi, có thể gây ngộ độc khi đang ngủ.
Ngủ gục trên bàn có tốt không?
Gục bàn tiện nhưng dễ tê tay, mỏi cổ, và thường ít hồi sức hơn nằm hoặc ngả lưng. Kê một chiếc gối gục bàn thay vì gối lên cánh tay giúp đỡ tê hơn.
Ngủ trưa bao lâu là vừa?
Thời lượng giấc trưa là chuyện sinh lý giấc ngủ, được bàn riêng ở wiki giấc ngủ trong hệ. Ở góc độ công sở, nên báo thức rung, dậy trước giờ làm vài phút để rửa mặt, uống nước cho tỉnh.
Không ngủ trưa được thì nghỉ thế nào?
Ăn trưa rời bàn làm việc, đi bộ một vòng dưới bóng cây, đọc vài trang sách hay gọi điện cho người thân đều là nghỉ. Điều quan trọng là tạm rời công việc, không nhất thiết phải nhắm mắt.