Ăn trưa rời bàn làm việc giúp bữa trưa thành một quãng nghỉ thật: đầu óc được tách khỏi công việc, mắt rời màn hình, cơ thể được đứng dậy đi lại, và ta ăn chậm hơn, biết no hơn. Ăn tại bàn vừa ăn vừa trả lời tin nhắn tiện cho hôm bận, nhưng nếu thành thói quen hằng ngày, ta mất đi quãng nghỉ dài nhất giữa ngày làm việc. Rời bàn không cần đi xa: sang phòng ăn, xuống sân, ra quán cơm đầu ngõ là đủ.
Vì sao nhiều người ăn trưa tại bàn
- Bận thật: hạn nộp, khách đang chờ, sếp nhắn.
- Tiện: đặt cơm qua ứng dụng, cơm hộp mang từ nhà, mở ra ăn luôn.
- Thời tiết: trưa hè nắng gắt hay trưa mưa, không ai muốn ra ngoài.
- Không có chỗ: văn phòng không có phòng ăn, khu chung chật.
- Thói quen nhóm: cả phòng ai cũng ăn tại bàn, mình đứng dậy đi thì thấy lạc lõng.
- Muốn về sớm: tranh thủ làm trong giờ trưa để chiều tan đúng giờ.
Mỗi lý do đều chính đáng. Bài này không nhằm phán ai đúng ai sai, chỉ muốn nói rõ cái giá của thói quen ăn tại bàn ngày này qua ngày khác.
Bữa trưa là quãng nghỉ dài nhất của ngày làm việc
Với người làm giờ hành chính, giờ nghỉ trưa thường là quãng dài nhất không phải làm việc giữa sáng và chiều. Bộ luật Lao động 2019 (Điều 109) quy định người làm việc từ 6 giờ trở lên trong ngày được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục. Nếu quãng đó dùng để ăn trong lúc vẫn nhìn email, đầu óc gần như không được nghỉ.
Theo nghiên cứu về phục hồi sau công việc của Sabine Sonnentag và Charlotte Fritz (2007), một trong những yếu tố quan trọng nhất là tách rời tâm lý: không chỉ ngừng làm mà còn ngừng nghĩ về việc. Ngồi tại bàn, màn hình trước mặt, điện thoại công việc bên cạnh thì rất khó tách rời. Chỉ cần đứng dậy sang chỗ khác, bối cảnh thay đổi, đầu óc dễ buông hơn.
Không chỉ dân văn phòng
Công nhân nhà máy ăn cơm ca ở nhà ăn tập thể, tài xế ăn vội ở trạm dừng, y tá ăn tranh thủ ở phòng trực, người bán hàng ăn sau quầy. Với họ, "rời bàn" có nghĩa khác: rời khỏi dây chuyền, rời khỏi xe, rời khỏi quầy, dù chỉ hai mươi phút. Nhà ăn có ghế ngồi tử tế, có quạt, xa tiếng máy là điều kiện tối thiểu để bữa cơm ca cũng là giờ nghỉ. Người làm ca nên ăn đúng giờ nghỉ được bố trí, tránh nhịn đói cả ca rồi ăn dồn một lúc.
Ăn tại bàn và ăn rời bàn: khác nhau ở đâu
| Ăn tại bàn làm việc | Ăn rời bàn | |
|---|---|---|
| Đầu óc | Vẫn dính công việc, dễ bị kéo vào tin nhắn | Dễ tách khỏi công việc hơn |
| Mắt | Tiếp tục nhìn màn hình gần | Nhìn xa, nhìn người, nhìn cây |
| Cơ thể | Ngồi liền từ sáng đến chiều | Được đứng dậy, đi lại |
| Cách ăn | Ăn nhanh, không để ý mình ăn gì, ăn bao nhiêu | Ăn chậm hơn, cảm nhận được vị và cảm giác no |
| Vệ sinh | Vụn thức ăn rơi vào bàn phím, bàn ít được lau | Bàn ăn riêng, dễ dọn |
| Quan hệ đồng nghiệp | Mỗi người một góc | Có dịp nói chuyện ngoài công việc |
Ăn trong lúc xao nhãng: ăn nhiều hơn mà không biết
Một số nghiên cứu thực nghiệm ở Anh, ví dụ của nhóm Suzanne Higgs và Jeffrey Brunstrom, cho thấy người ăn trong lúc bị xao nhãng (xem màn hình, chơi bài trên máy tính) nhớ kém hơn về những gì mình vừa ăn và có xu hướng ăn vặt nhiều hơn sau đó. Các thí nghiệm này mẫu nhỏ, làm trong phòng thí nghiệm, nhưng khớp với trải nghiệm của nhiều người: ăn trước màn hình, ăn xong không nhớ mình ăn gì, hai tiếng sau lại thèm bánh kẹo.
Đây không phải lời khuyên ăn kiêng. Ý đơn giản là: khi ăn mà chỉ ăn, ta biết mình no tới đâu, và bữa ăn cũng trở thành một khoảng thảnh thơi.
Bữa trưa ở nơi khác: vài câu chuyện
Ở Pháp, bộ luật lao động từ lâu có quy định cấm ăn uống ngay tại khu vực làm việc vì lý do vệ sinh, doanh nghiệp phải bố trí chỗ ăn riêng khi đủ điều kiện; quy định này từng được nới tạm năm 2021 trong thời dịch COVID-19. Bữa trưa ngồi ăn tử tế, nói chuyện với đồng nghiệp được coi là một phần đời sống công sở ở đây.
Ở Việt Nam, hình ảnh quen thuộc là những quán cơm bình dân, xe bánh mì, quán phở quanh các toà văn phòng chật kín người lúc 11 giờ 30. Nhiều nhóm đồng nghiệp có lệ "đi ăn trưa chung", vừa ăn vừa kể chuyện con cái, chuyện quê. Đó là một quãng nghỉ rất Việt Nam, vừa no bụng vừa nhẹ đầu.
Cách để rời bàn được, kể cả ngày bận
- Đặt giờ ăn vào lịch như một cuộc hẹn, ví dụ 12 giờ đến 12 giờ 30. Ai hỏi họp giờ đó thì xếp giờ khác.
- Mang cơm thì ăn ở chỗ khác: phòng họp trống, khu pha trà, ghế đá dưới sân, cầu thang thoáng. Chỉ cần không phải bàn làm việc.
- Để điện thoại công việc lại bàn hoặc tắt thông báo trong 20–30 phút.
- Rủ một người. Có bạn đi cùng thì khó bỏ cuộc hơn.
- Ngày thật sự bận: vẫn có thể ăn tại bàn, nhưng gập máy tính lại trong mười lăm phút, ăn xong mới mở.
- Sau khi ăn đi bộ vài phút trước khi ngồi xuống lại: ra sân, đi một vòng hành lang.
Nếu là quản lý: đừng gửi tin nhắn công việc giờ trưa nếu không gấp, và tự mình rời bàn ăn trưa. Nhân viên nhìn sếp để biết điều gì là "bình thường".
Lưu ý khi tự mang cơm
- Bảo quản cơm mang từ nhà trong tủ lạnh nếu để lâu; thời tiết nóng ẩm làm thức ăn nhanh hỏng.
- Hâm nóng kỹ món mặn, canh trước khi ăn.
- Rửa tay trước khi ăn; bàn phím, chuột, điện thoại là những thứ ta chạm cả ngày và ít khi lau.
- Uống đủ nước, nhất là trong phòng điều hoà, nơi người ta ít thấy khát.
Góc nhìn hôm nay: thử năm ngày rời bàn
Tuần này, thử đặt mục tiêu năm bữa trưa liên tiếp không ăn tại bàn làm việc. Không cần đi quán đắt hay đi xa, chỉ cần đổi chỗ ngồi. Cuối mỗi ngày tự chấm: buổi chiều mệt tới đâu, có thèm ăn vặt không, có nói chuyện được với ai không.
Nhiều người ngạc nhiên vì một thay đổi nhỏ như vậy làm buổi chiều nhẹ hơn hẳn. Một số người khác thấy khó vì công việc không cho phép. Khi đó, đổi được ba trên năm ngày đã là tiến bộ.
Câu hỏi thường gặp
Ăn trưa tại bàn làm việc có hại không?
Thỉnh thoảng thì không sao. Nhưng nếu thành thói quen, ta mất quãng nghỉ dài nhất giữa ngày: đầu óc vẫn dính công việc, mắt vẫn nhìn màn hình, cơ thể ngồi liền từ sáng đến chiều. Ăn lúc xao nhãng cũng dễ làm ta ăn vặt nhiều hơn sau đó.
Vì sao nên ăn trưa cùng đồng nghiệp?
Ăn cùng người khác giúp tách khỏi công việc, có dịp nói chuyện ngoài chuyên môn và thường ăn chậm hơn. Nhiều người thấy buổi chiều nhẹ nhàng hơn sau một bữa trưa có chuyện trò.
Giờ nghỉ trưa theo luật là bao lâu?
Bộ luật Lao động 2019 quy định người làm việc từ 6 giờ trở lên trong ngày được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục, làm ban đêm ít nhất 45 phút. Giờ nghỉ trưa cụ thể do hợp đồng và nội quy lao động của từng nơi quy định.
Bận quá không rời bàn được thì làm sao?
Ít nhất gập máy tính lại và tắt thông báo trong mười lăm phút để chỉ ăn. Ăn xong đi lại vài phút rồi mới quay lại việc. Ngày ít bận hơn thì cố gắng đổi sang chỗ khác ăn.