Niềm vui chờ đợi chuyến đi: nửa kỳ nghỉ nằm ở lúc mong

Niềm vui chờ đợi chuyến đi là có thật và đã được đo: nghiên cứu của Jeroen Nawijn và cộng sự (2010) trên khoảng 1.500 người Hà Lan cho thấy người sắp đi nghỉ vui hơn người không đi trong thời gian chờ đợi, còn sau chuyến đi, phần lớn không vui hơn người không đi. Nói cách khác, một phần đáng kể niềm vui của kỳ nghỉ nằm ở những tuần mong ngóng trước đó. Biết vậy, ta có thể lên kế hoạch sớm, chia nhỏ những chuyến đi, và tận hưởng cả giai đoạn chờ.

Nghiên cứu của Nawijn: vui nhất là lúc chờ

Năm 2010, nhóm nghiên cứu của Jeroen Nawijn (Hà Lan) công bố trên tạp chí Applied Research in Quality of Life một khảo sát với khoảng 1.500 người trưởng thành ở Hà Lan, trong đó phần lớn đã đi nghỉ trong khoảng thời gian nghiên cứu. Họ so sánh mức hạnh phúc của người đi nghỉ và người không đi ở ba giai đoạn: trước, trong (qua cách hỏi gián tiếp) và sau chuyến đi.

• Trước chuyến đi: người sắp đi nghỉ báo mức hạnh phúc cao hơn người không đi. Nhóm tác giả cho rằng đây là tác dụng của niềm vui chờ đợi.
• Sau chuyến đi: phần lớn người đã đi nghỉ không hạnh phúc hơn người không đi. Chỉ một nhóm nhỏ, những người mô tả kỳ nghỉ của mình là "rất thư thái", còn giữ được mức vui cao hơn một thời gian ngắn.

Đây là khảo sát quan sát ở một nước, nên không chứng minh tuyệt đối, nhưng kết quả khớp với nhiều nghiên cứu khác về cảm xúc theo thời gian.

Vì sao chờ đợi lại vui

Tưởng tượng không có muỗi

Năm 1997, nhóm của nhà tâm lý học Terence Mitchell và cộng sự công bố nghiên cứu về cái họ gọi là "cái nhìn màu hồng" (rosy view). Họ hỏi những người sắp đi du lịch, đang đi và đã về về cảm nhận của mình. Trước chuyến đi, người ta hình dung rất đẹp; trong chuyến đi, cảm nhận thực tế kém hơn vì những phiền toái nhỏ (mệt, chờ đợi, thời tiết); sau chuyến đi, ký ức lại đẹp lên. Lúc tưởng tượng, đầu óc ta chọn những phần hay nhất và bỏ qua những phiền toái.

Trải nghiệm đáng chờ hơn đồ vật

Năm 2014, ba nhà tâm lý học Amit Kumar, Matthew Killingsworth và Thomas Gilovich công bố trên Psychological Science loạt nghiên cứu cho thấy chờ đợi một trải nghiệm (chuyến đi, buổi hoà nhạc, bữa ăn) thường mang lại cảm giác dễ chịu, háo hức hơn so với chờ đợi một món đồ (điện thoại mới, quần áo), vốn hay đi kèm sốt ruột. Đây là một trong những lý do kỳ nghỉ là thứ "đáng tiền chờ".

Có cái để mong làm ngày thường dễ chịu hơn

Biết rằng ba tuần nữa sẽ về quê, sẽ đi biển, những ngày làm việc trước đó dường như nhẹ hơn. Có thứ để mong là một nguồn vui đơn giản nhưng hiệu quả.

Ba giai đoạn của một kỳ nghỉ

Nhìn như vậy, một kỳ nghỉ không chỉ kéo dài năm ngày đi chơi mà trải dài cả tháng trước và nhiều tháng sau.

Cách "kéo dài" niềm vui chờ đợi

1. Lên kế hoạch sớm. Đặt ngày đi từ vài tuần hoặc vài tháng trước. Thời gian chờ dài hơn là thời gian mong đợi dài hơn.
2. Tìm hiểu nơi sẽ đến. Đọc về lịch sử, món ăn, phong tục ở đó. Sự háo hức tăng lên khi hình dung càng cụ thể.
3. Cùng cả nhà chuẩn bị. Cho con chọn một điểm muốn ghé, ông bà kể chuyện về nơi ấy. Niềm vui chờ đợi được chia sẻ thì nhân lên.
4. Đừng tự làm hỏng bằng cách lo quá kỹ mọi rủi ro. Chuẩn bị cẩn thận là tốt, nhưng xem đi xem lại đánh giá xấu trên mạng thì biến háo hức thành lo lắng.
5. Có nhiều điều để mong trong năm. Không chỉ một kỳ nghỉ lớn mà cả những chuyến đi ngắn, một buổi dã ngoại, một bữa tối đặc biệt. Mỗi cái là một đợt chờ đợi vui.

Mong Tết: niềm vui chờ đợi quen thuộc của người Việt

Người Việt có sẵn một ví dụ lớn về niềm vui chờ đợi: mong Tết. Với nhiều thế hệ, những ngày cuối năm âm lịch, dọn nhà, gói bánh chưng, đi chợ hoa, chờ áo mới, nhiều khi còn đáng nhớ hơn chính mấy ngày Tết. Người đi làm xa quê đếm ngày về nhà từ cả tháng trước, mua vé tàu xe, chọn quà cho bố mẹ. Cả giai đoạn ấy là một phần của Tết, không phải chỉ là chuẩn bị.

Điều này khớp với những gì nghiên cứu mô tả: niềm vui nằm nhiều ở lúc mong. Nó cũng nhắc rằng nếu những ngày trước Tết chỉ toàn lo toan, chạy việc, ta đánh mất phần dễ chịu nhất. Giữ lại vài việc chuẩn bị mang tính vui, như cùng con cắm hoa, cùng bố mẹ gói bánh, là giữ lại niềm vui chờ đợi.

Khi chuyến đi không như tưởng tượng

Vì lúc chờ đợi ta hình dung quá đẹp, thực tế dễ làm hụt hẫng: mưa suốt ba ngày, đường tắc, khách sạn không như ảnh, con ốm. Hiểu "cái nhìn màu hồng" giúp ta bớt thất vọng: không phải chuyến đi tồi, mà là trí tưởng tượng của ta quá giỏi.

Một mẹo nhỏ: trước khi đi, nói trước với cả nhà rằng thế nào cũng có chuyện trục trặc, và chuyện trục trặc nhiều khi lại thành câu chuyện vui nhất sau này. Nhiều gia đình nhớ mãi chuyến đi bị lỡ xe, ngủ nhờ nhà dân hơn là chuyến đi suôn sẻ.

Góc nhìn hôm nay: một điều để mong

Không cần chuyến đi xa mới có niềm vui chờ đợi. Tuần này, thử đặt một điều gì đó vào lịch cho hai, ba tuần tới: một buổi về quê ăn cơm với bố mẹ, một chuyến dã ngoại ngoại thành, một buổi xem kịch. Ghi nó lên tờ lịch treo tường để mỗi ngày nhìn thấy. Chi phí gần như bằng không, còn những ngày chờ đợi thì nhẹ nhàng hơn.

Với người đang rất mệt mỏi, chán nản kéo dài, đến mức không còn thấy háo hức với bất cứ điều gì kể cả những việc trước đây yêu thích, đó là dấu hiệu nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng, không phải chuyện lên kế hoạch kỳ nghỉ.