Nghỉ phép năm và ngày lễ Tết ở Việt Nam theo luật lao động

Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động được nghỉ hằng năm (nghỉ phép năm) 12 ngày làm việc hưởng nguyên lương nếu làm công việc trong điều kiện bình thường, nhiều hơn với công việc nặng nhọc hoặc người chưa thành niên, người khuyết tật, và cứ đủ 5 năm làm việc thì thêm 1 ngày. Về lễ, Tết, Điều 112 quy định 11 ngày nghỉ hưởng nguyên lương mỗi năm; từ ngày 01/7/2026, theo Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội, ngày 24/11 hằng năm (Ngày Văn hoá Việt Nam) người lao động cũng được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.

Ba loại ngày nghỉ, đừng lẫn

Ngoài ra còn nghỉ việc riêng (kết hôn, tang, con kết hôn…), nghỉ không hưởng lương, nghỉ ốm, nghỉ thai sản theo các điều khoản và luật khác. Bài này chỉ bàn ba loại trên.

Nghỉ lễ, Tết: những ngày nào

Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 liệt kê các ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương:

Cộng lại là 11 ngày. Người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam được nghỉ thêm 1 ngày Tết cổ truyền dân tộc và 1 ngày Quốc khánh của nước họ.

Ngày Văn hoá Việt Nam 24/11

Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hoá, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, xác định ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hoá Việt Nam và người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương ngày này. Như vậy, tính cả ngày 24/11, người lao động có 12 ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương mỗi năm. Đây là quy định mới; cách sắp xếp nghỉ bù, hoán đổi ngày làm việc trong từng năm theo thông báo của cơ quan có thẩm quyền.

Lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần

Theo Điều 111, nếu ngày nghỉ hằng tuần trùng với ngày nghỉ lễ, Tết thì người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Còn việc hoán đổi ngày làm việc để nghỉ liền nhiều ngày dịp lễ do Chính phủ, Bộ chủ quản thông báo cho khu vực nhà nước; doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng tương tự, cụ thể theo thông báo của từng nơi.

Nghỉ phép năm: bao nhiêu ngày

Điều 113 quy định người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động được nghỉ hằng năm, hưởng nguyên lương theo hợp đồng:

Theo Điều 114, cứ đủ 5 năm làm việc cho một người sử dụng lao động thì số ngày nghỉ hằng năm được tăng thêm 1 ngày.

Những quy định đi kèm hay bị bỏ qua

• Làm chưa đủ 12 tháng thì số ngày nghỉ hằng năm tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc.
• Thôi việc, bị mất việc làm mà chưa nghỉ hết số ngày phép năm thì được người sử dụng lao động thanh toán tiền lương cho những ngày chưa nghỉ.
• Lịch nghỉ: người sử dụng lao động có trách nhiệm quy định lịch nghỉ hằng năm sau khi tham khảo ý kiến người lao động và phải thông báo trước.
• Nghỉ nhiều lần hoặc gộp: người lao động có thể thoả thuận với người sử dụng lao động để nghỉ hằng năm thành nhiều lần, hoặc nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần.
• Đi đường xa: khi nghỉ hằng năm mà đi bằng đường bộ, đường sắt, đường thuỷ, số ngày đi đường cả đi và về trên 2 ngày thì từ ngày thứ 3 trở đi được tính thêm thời gian đi đường, nhưng chỉ tính cho 1 lần nghỉ trong năm.

Bài này diễn đạt lại để dễ đọc. Người cần chính xác từng chữ nên đọc nguyên văn Bộ luật Lao động 2019, Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn và Nghị quyết 28/2026/QH16 trên các cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật chính thức. Quyền lợi cao hơn mức luật (ví dụ công ty cho 15 ngày phép) có thể được ghi trong hợp đồng, nội quy, thoả ước lao động tập thể.

Những câu hỏi hay gặp ở chỗ làm

Phép năm không nghỉ hết có bị mất không?

Luật cho phép thoả thuận nghỉ gộp tối đa 3 năm một lần, và bắt buộc thanh toán tiền lương những ngày chưa nghỉ khi thôi việc, mất việc. Còn trong thời gian vẫn làm việc, phép chưa nghỉ hết cuối năm được xử lý thế nào (cộng dồn, thanh toán hay hết hạn) phụ thuộc nhiều vào thoả thuận và nội quy từng nơi. Nên hỏi rõ bộ phận nhân sự từ đầu năm.

Công ty có được bắt nghỉ phép vào ngày công ty chọn không?

Người sử dụng lao động quy định lịch nghỉ hằng năm nhưng phải tham khảo ý kiến người lao động và thông báo trước. Nhiều nhà máy chọn nghỉ phép tập trung dịp Tết hoặc mùa thấp điểm; nếu thấy chưa hợp lý, người lao động có thể trao đổi qua công đoàn cơ sở.

Đi làm ngày lễ được trả lương thế nào?

Làm thêm giờ vào ngày nghỉ lễ, Tết, ngày nghỉ có hưởng lương được trả lương cao hơn ngày thường theo Điều 98 Bộ luật Lao động 2019 (ít nhất 300%, chưa kể tiền lương ngày lễ, Tết với người hưởng lương ngày). Chi tiết cách tính xem văn bản hướng dẫn và hỏi bộ phận tính lương.

Góc nhìn hôm nay: dùng phép năm cho đáng

Nhiều người để phép năm "dành dụm" rồi cuối năm mới vội nghỉ, hoặc để mất. Một cách dùng hợp lý là lên kế hoạch ngay từ tháng 1:

1. Xem lịch nghỉ lễ, Tết cả năm (kể cả 24/11) để biết những dịp có thể ghép phép thành kỳ nghỉ dài.
2. Chia phép năm thành vài đợt: một kỳ dài hơn và vài ngày lẻ rải rác. Các bài khác trong danh mục bàn chuyện nghỉ ngắn nhiều lần hay kỳ dài.
3. Báo sớm với quản lý, sắp xếp người thay việc.
4. Giữ lại vài ngày cho việc bất ngờ trong gia đình.

Phép năm là quyền, cũng là công cụ để nghỉ ngơi. Để mất nó vì ngại xin nghỉ là thiệt cho chính mình.