Rest Test là cuộc khảo sát trực tuyến về nghỉ ngơi do đài BBC Radio 4 và tổ chức Wellcome ở Anh phối hợp với nhóm nghiên cứu Hubbub thực hiện, công bố kết quả năm 2016. Khoảng 18.000 người từ 134 nước trả lời. Hoạt động được chọn là thư thái nhất là đọc sách, tiếp theo là ở giữa thiên nhiên, ở một mình, nghe nhạc và không làm gì đặc biệt. Điều đáng chú ý: phần lớn những hoạt động đứng đầu đều thường làm một mình.
Rest Test ra đời thế nào
Năm 2014, tổ chức từ thiện y khoa Wellcome ở London tài trợ một dự án nghiên cứu liên ngành tên là Hubbub, quy tụ nhà tâm lý học, nhà khoa học thần kinh, sử gia, nghệ sĩ, nhà thơ, cùng tìm hiểu về nghỉ ngơi và sự bận rộn trong đời sống hiện đại. Một trong những việc của nhóm là thiết kế một bảng hỏi lớn về nghỉ ngơi.
Cuối năm 2015, bảng hỏi được đưa lên mạng với sự hợp tác của BBC Radio 4. Nhà báo khoa học Claudia Hammond, người dẫn các chương trình về tâm lý học trên đài này, giới thiệu khảo sát với thính giả. Người tham gia trả lời về việc họ nghỉ ngơi bao nhiêu, nghỉ bằng cách nào, thấy thế nào về chuyện nghỉ, và làm thêm một số câu hỏi đo tâm trạng, sức khoẻ tinh thần. Kết quả được công bố năm 2016 trong chương trình The Anatomy of Rest trên BBC Radio 4.
Khoảng 18.000 người từ 134 nước tham gia, khiến Rest Test thường được gọi là cuộc khảo sát về nghỉ ngơi lớn nhất từng làm.
Năm hoạt động được chọn nhiều nhất
Người tham gia được hỏi những hoạt động nào họ thấy thư thái nhất. Năm hoạt động đứng đầu:
| Thứ tự | Hoạt động | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1 | Đọc sách | Đứng đầu, vượt cả những hoạt động gắn với thư giãn như tắm bồn |
| 2 | Ở giữa thiên nhiên | Công viên, rừng, bờ biển, khu vườn |
| 3 | Ở một mình | Không cần làm gì cụ thể, chỉ cần không có ai |
| 4 | Nghe nhạc | Nhiều thể loại khác nhau |
| 5 | Không làm gì đặc biệt | Ngồi không, thừ người |
Những hoạt động tiếp theo trong danh sách gồm đi bộ, tắm bồn, mơ mộng, xem tivi và thực hành chánh niệm. Những hoạt động có người khác như gặp bạn bè, gia đình xếp thấp hơn hẳn, dù rất nhiều người vẫn coi đó là niềm vui.
Vì sao đọc sách đứng đầu
Khảo sát không giải thích được nguyên nhân, nhưng có thể đoán vài lý do hợp lý:
- Đọc sách đưa đầu óc đi chỗ khác. Cuốn sách cuốn ta vào câu chuyện, giúp tách khỏi công việc và lo lắng. Đây là "tách rời tâm lý", một trong bốn trải nghiệm phục hồi mà Sonnentag và Fritz mô tả.
- Đọc là việc mình chủ động chọn và kiểm soát nhịp. Muốn dừng thì dừng, muốn đọc chậm thì đọc chậm.
- Đọc vừa đủ chú ý để không nghĩ quẩn, nhưng không căng như công việc.
- Thường làm một mình, trong chỗ yên.
Cần nói rõ: người trả lời Rest Test phần lớn là người nghe đài BBC Radio 4 và người tự tìm đến khảo sát trên mạng, nhóm có thể thích đọc hơn mức trung bình. Ở một nhóm dân cư khác, thứ tự có thể khác.
Bài học về "được ở một mình"
Ba trong năm hoạt động đầu (đọc sách, ở một mình, không làm gì) thường làm một mình, và thiên nhiên, nghe nhạc cũng hay được tận hưởng một mình. Claudia Hammond nhấn mạnh điểm này khi viết về kết quả: với nhiều người, nghỉ ngơi gắn với việc được thoát khỏi người khác một lúc, kể cả với những người bình thường thích giao du.
Điều đó không có nghĩa là gặp gỡ không tốt. Quan hệ xã hội là nền tảng của sức khoẻ tinh thần. Nhưng gặp gỡ thường đòi hỏi ta chú ý, đáp lời, cư xử, nên ít khi cảm giác là "nghỉ". Trong nhịp sống đông người, ồn ào ở thành phố Việt Nam, những phút được ở một mình có khi là thứ hiếm nhất.
Những điều khảo sát cho thấy về thiếu nghỉ
- Phần lớn người trả lời nói muốn được nghỉ nhiều hơn so với hiện tại.
- Người tự đánh giá mình được nghỉ đủ thường có điểm sức khoẻ tinh thần cao hơn người thấy thiếu nghỉ. Đây là quan hệ liên quan trong một khảo sát, không chứng minh nghỉ nhiều hơn sẽ làm mọi người vui hơn.
- Khá nhiều người cảm thấy nghỉ ngơi là điều cần biện minh, gắn với cảm giác tội lỗi. Danh mục này có bài riêng về cảm giác tội lỗi khi nghỉ.
Rest Test khớp với những nghiên cứu khác ở đâu
Kết quả khảo sát không đứng một mình. Vài điểm trùng với các hướng nghiên cứu khác:
- Thiên nhiên đứng thứ hai khớp với lý thuyết phục hồi chú ý của Rachel và Stephen Kaplan (1989), cho rằng cảnh thiên nhiên giúp đầu óc hồi lại sau khi phải tập trung lâu.
- Đọc sách và ở một mình khớp với ý "tách rời tâm lý" và "kiểm soát" trong bốn trải nghiệm phục hồi của Sonnentag và Fritz (2007).
- "Không làm gì" và "mơ mộng" lọt danh sách gợi nhắc các nghiên cứu về mạng chế độ mặc định: não vẫn bận khi ta ngồi không.
Những điểm trùng này làm kết quả đáng tin hơn một chút, nhưng vẫn không biến khảo sát thành bằng chứng nhân quả.
Giới hạn của Rest Test
Rest Test lớn, nhưng không phải mẫu đại diện. Khi đọc kết quả nên nhớ:
- Mẫu tự chọn. Người tham gia tự tìm đến, chủ yếu ở các nước nói tiếng Anh, nhiều người là thính giả một đài phát thanh có khuynh hướng văn hoá riêng.
- Tự báo cáo. Người ta nói mình thấy thư thái khi đọc sách, nhưng đó là cảm nhận, không phải đo sinh lý.
- Một thời điểm. Khảo sát chụp một lát cắt, không theo dõi người tham gia qua thời gian.
Vì vậy, kết quả nên được đọc như bức tranh về cách một nhóm lớn người cảm nhận nghỉ ngơi, chứ không phải quy luật cho tất cả.
Góc nhìn hôm nay: tự làm một "Rest Test" mini
Không cần khảo sát 18.000 người để biết mình nghỉ bằng gì. Thử trả lời ba câu sau, viết ra giấy:
- Năm hoạt động nào làm mình thấy thư thái nhất? Xếp thứ tự.
- Tuần vừa rồi mình đã làm mỗi hoạt động đó bao nhiêu lần?
- Hoạt động nào mình hay làm khi rảnh, nhưng lại không nằm trong danh sách năm điều ấy?
Câu thứ ba thường lộ ra điều thú vị: nhiều người dành phần lớn thời gian rảnh cho một thứ (thường là màn hình) không nằm trong top năm của chính họ. Chuyển một ít thời gian từ thứ đó sang thứ mình thật sự thấy thư thái là thay đổi nhỏ mà dễ thấy hiệu quả.
Người muốn đọc kỹ có thể tìm sách The Art of Rest của Claudia Hammond (2019), sắp xếp theo đúng mười hoạt động đứng đầu trong Rest Test, mỗi chương một hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Rest Test là gì?
Rest Test là khảo sát trực tuyến về nghỉ ngơi do BBC Radio 4 và tổ chức Wellcome phối hợp với nhóm nghiên cứu Hubbub thực hiện, công bố năm 2016. Khoảng 18.000 người từ 134 nước tham gia, trả lời họ nghỉ thế nào và thấy hoạt động nào thư thái nhất.
Hoạt động nào giúp nghỉ ngơi tốt nhất theo Rest Test?
Đọc sách được chọn nhiều nhất, tiếp theo là ở giữa thiên nhiên, ở một mình, nghe nhạc và không làm gì đặc biệt. Đây là cảm nhận của người tham gia, không phải kết quả đo lường sinh lý.
Vì sao các hoạt động nghỉ ngơi hàng đầu đều làm một mình?
Gặp gỡ người khác thường đòi hỏi chú ý, đáp lời, cư xử, nên ít khi tạo cảm giác buông ra. Được ở một mình cho phép tự chọn nhịp và tách khỏi đòi hỏi bên ngoài. Điều này không có nghĩa là quan hệ xã hội không quan trọng.
Kết quả Rest Test có áp dụng cho người Việt Nam không?
Chỉ nên tham khảo. Người tham gia tự chọn, chủ yếu ở các nước nói tiếng Anh, nên thứ tự hoạt động có thể khác ở nhóm dân cư khác. Cách tốt nhất là tự xem mình thấy thư thái với hoạt động nào.
Claudia Hammond là ai?
Claudia Hammond là nhà báo, người dẫn chương trình về tâm lý học trên đài BBC, tác giả sách The Art of Rest (2019). Bà tham gia giới thiệu Rest Test và viết sách dựa trên mười hoạt động nghỉ ngơi được chọn nhiều nhất.
