Tài xế đường dài: nghỉ sau 4 giờ lái để giữ an toàn trên đường

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (hiệu lực từ 01/01/2025), người lái xe kinh doanh vận tải không được lái xe liên tục quá 4 giờ và không quá 10 giờ trong một ngày. Lý do rất đơn giản: lái lâu, nhất là ban đêm, làm buồn ngủ và giảm phản xạ. Với bất kỳ ai cầm lái, kể cả xe gia đình, xe máy đi xa, nguyên tắc an toàn là một: thấy buồn ngủ thì tìm chỗ an toàn dừng xe nghỉ, không cố chạy tiếp.

Luật quy định gì về thời gian lái xe

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ được Quốc hội thông qua năm 2024, thay thế phần lớn Luật Giao thông đường bộ 2008. Về thời gian lái xe của người lái xe kinh doanh vận tải, luật giữ hai mốc quen thuộc và bổ sung mốc theo tuần:

Cách tính "liên tục", thời gian dừng nghỉ tối thiểu giữa hai lần lái, việc giám sát bằng thiết bị giám sát hành trình và mức xử phạt được quy định chi tiết ở văn bản hướng dẫn và nghị định xử phạt hiện hành, có thể khác nhau tuỳ loại hình vận tải và có thể được sửa đổi. Tài xế và chủ xe nên tra văn bản mới nhất hoặc hỏi đơn vị vận tải.

Quy định giới hạn giờ lái áp dụng cho người lái xe kinh doanh vận tải. Người lái xe cá nhân không bị ràng buộc bởi mốc này theo cùng cách, nhưng cơ thể người thì không phân biệt xe kinh doanh hay xe nhà: lái bốn tiếng liền thì ai cũng mệt.

Vì sao lái lâu nguy hiểm

Buồn ngủ đến dần, và ta đánh giá thấp nó

Lái xe đường dài, đường thẳng, xe êm, tiếng máy đều đều là điều kiện lý tưởng để cơn buồn ngủ đến. Vấn đề là người buồn ngủ thường không nhận ra mình đã mệt tới mức nào, và hay tự tin "còn chạy được".

Ngủ gật vài giây

Khi rất buồn ngủ, có thể xảy ra những cơn ngủ chớp nhoáng chỉ vài giây mà người lái không hề biết. Thử làm phép tính: ở tốc độ 80 km/h, xe đi khoảng 22 mét mỗi giây. Ba giây mất tập trung là gần 70 mét xe chạy không người điều khiển, đủ để lấn làn, lao khỏi đường hay đâm vào xe phía trước.

Ban đêm và đầu giờ chiều

Cơ thể người theo nhịp ngày đêm. Khoảng nửa đêm về sáng là lúc cơ thể muốn ngủ nhất, đầu giờ chiều cũng có một quãng uể oải. Xe khách đêm, xe tải chạy đêm vì thế càng cần kỷ luật nghỉ.

Dấu hiệu phải dừng xe ngay

• Ngáp liên tục, mắt cay, chớp mắt nhiều, mí mắt nặng.
• Không nhớ vài cây số vừa qua mình đã chạy thế nào.
• Xe lấn vạch, chạy lệch làn, đánh lái giật.
• Bỏ lỡ biển báo, lối rẽ.
• Đầu gật xuống rồi giật mình ngẩng lên.
• Bứt rứt, mở cửa kính, bật nhạc to để "tỉnh".

Thấy một trong những dấu hiệu trên là lúc phải tìm chỗ dừng an toàn: trạm dừng nghỉ, cây xăng, bãi đỗ. Không dừng trên làn đường, lề đường cao tốc trừ trường hợp khẩn cấp theo quy định.

Những mẹo "chống buồn ngủ" không đáng tin

Cách thật sự hiệu quả với buồn ngủ là dừng xe và nghỉ: rời ghế lái, đi lại, ăn nhẹ, uống nước, chợp mắt ở chỗ an toàn nếu cần, hoặc đổi người lái.

Lên kế hoạch nghỉ cho chuyến đi dài

1. Ngủ đủ đêm trước khi lái xa. Đây là việc quan trọng nhất, không mẹo nào thay được.
2. Định trước điểm dừng: xem bản đồ, chọn trạm dừng nghỉ, cây xăng có chỗ đỗ, khoảng mỗi hai tiếng nghỉ một lần là thói quen nhiều tài xế kinh nghiệm áp dụng, và không bao giờ vượt mốc 4 giờ liên tục.
3. Nghỉ cho ra nghỉ: ra khỏi xe, đi lại vài phút, rửa mặt, ăn nhẹ, uống nước. Ngồi trong xe lướt điện thoại không phải nghỉ.
4. Có người thay lái nếu chuyến dài; người không lái nên ngủ để sẵn sàng thay, không phải thức nói chuyện suốt.
5. Tránh xuất phát lúc vốn là giờ ngủ nếu có thể chọn.
6. Ăn vừa phải, bữa quá no dễ làm buồn ngủ.
7. Không rượu bia trước và trong chuyến đi. Luật hiện hành cấm người điều khiển phương tiện có nồng độ cồn trong máu hoặc hơi thở.

Người đi xe máy đường dài còn mệt nhanh hơn vì nắng, gió, rung xe, phải giữ thăng bằng liên tục. Nghỉ thường xuyên hơn và tránh đi vào giờ nắng gắt nhất.

Chợp mắt bên đường: cho an toàn

• Đỗ ở bãi, trạm dừng nghỉ có người, có đèn, không đỗ ở lề đường, khúc cua.
• Tắt máy nếu đỗ ở chỗ kín; hé cửa kính để thoáng khí.
• Khoá cửa, cất đồ có giá trị.
• Dậy xong đi lại vài phút cho tỉnh hẳn rồi mới chạy.

Chợp mắt bao lâu là vừa thuộc chuyện sinh lý giấc ngủ, được bàn ở wiki giấc ngủ trong hệ.

Góc nhìn hôm nay: an toàn quan trọng hơn giờ đến

Với tài xế chuyên nghiệp, áp lực giao hàng đúng giờ, chạy thêm chuyến để đủ thu nhập là có thật. Chủ xe, đơn vị vận tải có trách nhiệm sắp lịch đủ thời gian nghỉ, không ép tài xế chạy quá giờ. Với người lái xe gia đình, đến muộn một tiếng tốt hơn rất nhiều so với không đến.

Người hay buồn ngủ ban ngày dù ngủ đủ, ngủ ngáy to, người nhà thấy có lúc ngừng thở khi ngủ, nên đi khám nội tổng quát hoặc tai mũi họng trước khi lái đường dài. Nếu thấy đau ngực, khó thở, choáng váng khi đang lái: dừng xe ở chỗ an toàn và gọi 115.