Tiếng sóng biển: nhịp đều và cảm giác thư thái khi lắng nghe

Tiếng sóng biển làm nhiều người thấy thư thái vì nó vừa là một dòng ồn băng rộng che đi tiếng ồn khác, vừa có nhịp lên xuống chậm và đều, cứ vài giây đến hơn chục giây lại dâng lên rồi rút đi. Nhịp ấy dễ đoán nên não không phải cảnh giác. Chưa có bằng chứng chắc rằng sóng "đồng bộ" với hơi thở hay nhịp tim, nhưng nhiều người tự thấy hơi thở mình chậm lại khi ngồi nghe sóng.

Tiếng sóng gồm những gì

Khi đứng trên bờ, cái ta gọi là "tiếng sóng" thật ra là nhiều âm thanh chồng lên nhau, mỗi thứ một tính chất:

• Tiếng sóng vỡ: khi ngọn sóng đổ xuống, không khí bị cuốn vào nước tạo thành vô số bọt, và chính các bọt khí này rung lên tạo tiếng ào. Đây là phần to nhất, nhiều năng lượng ở dải trầm và trung.
• Tiếng nước tràn lên bãi: lớp nước mỏng chạy lên cát, tiếng xèo xèo nhẹ hơn.
• Tiếng rút: nước kéo về, nếu bãi có sỏi hay vỏ sò nhỏ thì nghe lạo xạo, lục cục rất đặc trưng.
• Tiếng rền nền: từ những con sóng ở xa vỡ dọc bờ, hoà lại thành một dòng ù trầm liên tục.

Bãi cát mịn nghe khác bãi sỏi, vịnh kín sóng lăn tăn nghe khác bờ biển hở có sóng lừng. Ai từng ngồi ở bãi đá ven biển miền Trung, nơi sóng đập vào ghềnh đá, sẽ thấy tiếng ầm và bọt tung lên hoàn toàn khác tiếng sóng lăn tăn ở một vịnh nước nông.

Nhịp của sóng: chậm và có thể đoán

Khác tiếng mưa rào chảy đều như một dòng, tiếng sóng có nhịp. Mỗi con sóng tới bờ cách nhau một khoảng, gọi là chu kỳ sóng. Sóng do gió địa phương tạo ra thường có chu kỳ ngắn, vài giây. Sóng lừng đi từ xa ngoài khơi thường có chu kỳ dài hơn, có khi trên mười giây. Các khoảng này không cố định như máy đếm nhịp, nhưng cũng không ngẫu nhiên hoàn toàn.

Chính sự "gần đều" này làm tiếng sóng dễ chịu. Một âm thanh lặp lại theo nhịp có thể đoán, không đột ngột, cho não cảm giác mọi thứ vẫn ổn. Âm lượng lên xuống nhẹ nhàng như ai đó đang thở dài chậm rãi.

Sóng có đồng bộ với hơi thở không

Người lớn khoẻ mạnh khi nghỉ thường thở khoảng mười hai đến hai mươi lần mỗi phút, tức ba đến năm giây một nhịp. Chu kỳ sóng ở nhiều bãi biển cũng rơi vào khoảng vài giây đến hơn chục giây. Từ sự trùng hợp này, trên mạng lan truyền ý "tiếng sóng làm hơi thở đồng bộ theo, nên ta thư giãn".

Nghe hợp lý, nhưng chưa có nghiên cứu đáng tin nào chứng minh hơi thở người nghe tự khớp với nhịp sóng. Nhận xét an toàn hơn là: một âm thanh có nhịp chậm có thể gợi ý cho ta thở chậm theo, nếu ta chủ động để ý. Nhiều người dùng tiếng sóng như một cái "máy đếm nhịp mềm": hít vào khi sóng dâng, thở ra khi sóng rút. Đây là cách dùng có ý thức, không phải hiệu ứng tự động. Các bài thở chậm chi tiết có ở danh mục thở và thả lỏng.

Vỏ ốc áp tai có phải nghe tiếng biển

Trẻ con Việt Nam nào đi biển cũng từng được dạy áp vỏ ốc vào tai để "nghe biển". Tiếng ù ù trong vỏ ốc thật ra không phải tiếng biển. Khoang rỗng của vỏ ốc cộng hưởng với tiếng ồn sẵn có xung quanh, khuếch đại một số tần số, tạo ra tiếng rì rào giống sóng xa. Áp một cái cốc hay khum bàn tay lên tai cũng nghe tương tự. Ở trong phòng thật yên, tiếng trong vỏ ốc nhỏ hẳn đi.

Điều thú vị: chuyện vỏ ốc nói lên rằng não ta rất sẵn lòng nhận một dòng ồn trầm, nhẹ, lên xuống là "tiếng biển". Đó cũng là lý do các bản ồn nâu hay được tả là "nghe như biển xa".

Nghe sóng thật và nghe bản thu

Ngồi bên biển thật thường dễ chịu hơn bản thu, vì ta nhận cả cảnh, gió và khoảng rộng trước mặt. Phần cảm giác nhẹ nhõm khi nhìn mặt nước đã được bàn ở bài "không gian xanh lam" trong danh mục nghỉ giữa thiên nhiên. Ở đây chỉ nói về đôi tai.

Ngồi nghe sóng an toàn

Bờ biển Việt Nam dài và nhiều bãi đẹp, nhưng nghe sóng không đáng để liều:

• Không ngồi trên ghềnh đá khi biển động hay lúc triều lên. Sóng lớn có thể bất ngờ trùm lên đá. Nhiều vụ tai nạn đáng tiếc xảy ra khi người ta ra đá chụp ảnh hoặc ngồi ngắm.
• Không nghe tai nghe khi đang tắm biển hay đi sát mép nước: ta cần nghe tiếng sóng thật, tiếng còi cứu hộ, tiếng người gọi.
• Ở miền Trung, mùa mưa bão (thường khoảng tháng 9 đến 11) biển hay động, nên theo dõi bản tin thời tiết và lời khuyên của chính quyền địa phương.
• Ngồi ngoài nắng trưa lâu thì nghỉ trong bóng mát, uống đủ nước.
• Người đi một mình, nhất là buổi tối, nên báo cho người thân biết mình ở đâu.

Dùng tiếng sóng khi không ở gần biển

Với người làm ở thành phố, vài phút nghe tiếng sóng có thể là một quãng nghỉ ngắn giữa ngày. Một cách làm đơn giản:

1. Chọn bản thu sóng có nhịp rõ, không có nhạc nền, không có tiếng mòng biển hay tiếng người.
2. Để âm lượng nhỏ, nghe qua loa hoặc tai nghe chụp tai êm.
3. Ngồi thoải mái, mắt nhìn xa hoặc nhắm lại.
4. Theo dõi vài con sóng: lúc dâng, lúc vỡ, lúc rút. Nếu muốn, thở ra chậm theo lúc sóng rút, không ép.
5. Sau năm phút, tắt đi và ngồi thêm một phút trong yên lặng trước khi quay lại việc.

Người hay chóng mặt, say sóng có khi thấy tiếng sóng gợi cảm giác lắc lư khó chịu. Nếu vậy, chọn âm thanh khác, như mưa hay suối.

Góc nhìn hôm nay

Với nhiều gia đình Việt, ký ức nghe sóng gắn với những chuyến đi biển mùa hè: Sầm Sơn, Cửa Lò, Nha Trang, Vũng Tàu, những đêm nằm nghe sóng từ căn phòng nhìn ra biển. Không cần một chuyến đi dài mới có được điều đó. Một buổi sáng sớm ra bãi biển gần nhất, ngồi cách mép nước một quãng an toàn và chỉ nghe, đã đủ là một quãng nghỉ. Người ở xa biển có thể tìm lại cảm giác đó ở một bờ sông, bờ hồ có gió, nơi nước vỗ nhẹ vào bờ cũng có nhịp riêng.