Công viên giữa phố là nơi nghỉ ngơi gần và dễ đến nhất với người sống ở đô thị Việt Nam: vài chục phút đi bộ dưới tán cây, ngồi ghế đá nhìn người qua lại, chơi với con trên bãi cỏ là một quãng nghỉ thật giữa nhịp sống đông đúc. Những công viên quen thuộc như Thống Nhất, Bách Thảo ở Hà Nội hay Tao Đàn, Gia Định, Thảo Cầm Viên ở Thành phố Hồ Chí Minh là "phòng khách chung" của cả thành phố. Đi đúng giờ, chọn đúng góc, công viên cho ta phần lớn những gì thiên nhiên có thể cho, ngay trong phố.
Công viên trong đời sống đô thị Việt Nam
Ở nhiều thành phố Việt Nam, nhà ở thường chật, ít sân vườn. Công viên vì vậy gánh nhiều vai trò cùng lúc:
- Nơi tập thể dục buổi sáng: đi bộ, chạy, dưỡng sinh, thái cực quyền, nhảy dân vũ, cầu lông.
- Nơi gặp gỡ: người già đánh cờ, uống trà; nhóm bạn trẻ ngồi chuyện trò.
- Sân chơi của trẻ con: chạy nhảy, đạp xe, chơi cầu trượt.
- Nơi nghỉ của người lao động: ăn trưa, chợp mắt trên ghế đá, tránh nắng.
- Nơi đi dạo buổi tối của cả gia đình sau bữa cơm.
Nhịp của công viên Việt Nam rất riêng: sáng sớm từ 5 giờ đã đông người tập, giữa trưa vắng, chiều muộn và tối lại đông. Biết nhịp này giúp chọn được giờ hợp với kiểu nghỉ mình muốn.
Một vài công viên quen thuộc
| Thành phố | Công viên | Điều nhiều người tìm đến |
|---|---|---|
| Hà Nội | Công viên Thống Nhất | Hồ Bảy Mẫu, đường dạo quanh hồ, cây cổ thụ |
| Hà Nội | Vườn Bách Thảo | Nhiều loài cây lâu năm, không khí yên, đồi nhỏ, hồ |
| Hà Nội | Công viên Cầu Giấy, công viên Hòa Bình, công viên Yên Sở | Không gian rộng, hồ nước, khu cho trẻ em |
| Thành phố Hồ Chí Minh | Công viên Tao Đàn | Hàng cây cổ thụ lớn giữa trung tâm, nhiều người tập buổi sáng |
| Thành phố Hồ Chí Minh | Công viên Gia Định | Gần sân bay, nhiều cây, hồ nước, đường dạo |
| Thành phố Hồ Chí Minh | Thảo Cầm Viên | Vườn thú và vườn thực vật lâu đời, nhiều cây cổ thụ |
| Đà Nẵng | Công viên Biển Đông | Bên bờ biển, gió, khoảng mở rộng |
Ngoài những nơi nổi tiếng, mỗi phường thường có một vườn hoa, một công viên nhỏ, một khoảng xanh ven hồ. Với nghỉ ngơi hằng ngày, công viên nhỏ gần nhà thường quý hơn công viên lớn phải đi xa.
Nghỉ ở công viên thế nào cho thật sự là nghỉ
Chọn giờ
- Sáng sớm: mát, nhiều người, không khí vui; hợp đi bộ, gặp gỡ.
- Giữa buổi sáng ngày thường: vắng, yên; hợp ngồi đọc sách, ngồi một mình.
- Chiều muộn: nắng dịu, đông trẻ con; hợp đưa con đi chơi.
- Giữa trưa nắng gắt: chỉ nên ở chỗ bóng râm, mang nước.
Chọn góc
Công viên nào cũng có góc ồn (gần loa nhạc tập thể dục, đường lớn, khu vui chơi) và góc yên (sâu trong vườn cây, quanh hồ phía ít người). Muốn nghỉ đầu óc, tìm góc có cây, có nước, xa loa và xa đường xe.
Bỏ điện thoại vào túi
Theo lý thuyết phục hồi chú ý của Rachel và Stephen Kaplan (1989), thiên nhiên giúp đầu óc nghỉ nhờ cách nó thu hút ta nhẹ nhàng. Nếu ngồi công viên mà mắt vẫn dán vào màn hình, phần lớn lợi ích ấy mất đi.
Không cần làm gì nhiều
Không nhất thiết phải tập thể dục. Ngồi nhìn lá rung, nghe trẻ con cười, quan sát người tập cũng là nghỉ. Ở bài khác trong danh mục, đi dạo chậm để nghỉ được bàn riêng.
Công viên cho mọi lứa tuổi
- Người cao tuổi: công viên gần nhà là nơi gặp bạn, vận động nhẹ, phơi nắng sớm. Con cháu có thể cùng đi một buổi mỗi tuần.
- Trẻ em: chạy nhảy tự do trên cỏ, nhặt lá, ngắm cá ở hồ là chơi thật sự, khác hẳn trò trên màn hình.
- Người đi làm: một vòng công viên lúc tan tầm giúp tách khỏi công việc trước khi về nhà.
- Người làm ca đêm: buổi chiều trước giờ đi làm, chút nắng và cây xanh giúp tinh thần dễ chịu.
Khi gần nhà không có công viên
Không phải khu phố nào cũng có công viên trong tầm đi bộ. Khi đó vẫn có những "mảng xanh nhỏ" đáng tìm:
- Sân trường, sân nhà văn hoá ngoài giờ học, giờ sinh hoạt, nhiều nơi có cây bàng, cây phượng lớn.
- Sân chung cư, khoảng cây xanh giữa các toà nhà.
- Đường ven sông, ven kênh đã được kè và trồng cây.
- Khuôn viên đình, nhà thờ họ, di tích mở cửa cho khách tham quan, thường có cây cổ thụ và sân rộng (giữ trật tự, ăn mặc phù hợp).
- Vườn của người thân ở ngoại thành cho những buổi cuối tuần.
Mỗi nơi chỉ cần có vài cây lớn, một chỗ ngồi, một chút yên là đủ cho mười lăm phút nghỉ. Nhiều phường còn có những khoảng đất trống được người dân tự trồng cây, đặt ghế, thành "công viên" nhỏ của cả xóm.
Công viên và tiếng ồn
Ở nhiều công viên Việt Nam, loa nhạc tập thể dục buổi sáng và buổi tối khá to. Với người muốn nghỉ đầu óc, đó là điểm trừ. Đi vào khung giờ khác, chọn góc xa loa, hoặc chọn công viên nhỏ vắng hơn là cách đơn giản để tránh. Danh mục tiếng ồn và yên tĩnh có bàn thêm về giá trị của những không gian yên.
Giữ công viên dễ chịu cho mọi người
Công viên là không gian chung. Vài nếp nhỏ giúp nó dễ chịu cho tất cả:
- Vặn nhỏ loa nhạc khi tập thể dục, nhất là sáng sớm gần khu dân cư.
- Bỏ rác đúng chỗ, mang túi về nếu không có thùng.
- Không bẻ cành, hái hoa.
- Dắt chó có dây, dọn vệ sinh cho thú cưng.
- Nhường lối đi cho người già, xe lăn, xe đẩy trẻ em.
Lưu ý an toàn và sức khoẻ
- Ngày nắng nóng: tránh 11–15 giờ, ngồi chỗ bóng mát, uống đủ nước.
- Ngày không khí ô nhiễm nặng: người có bệnh hô hấp, tim mạch, trẻ nhỏ, người già nên hạn chế ở ngoài lâu.
- Trẻ chơi gần hồ luôn cần người lớn trông sát.
- Buổi tối: chọn đường có đèn, đi cùng người khác nếu là góc vắng.
Góc nhìn hôm nay: công viên của riêng mình
Thử tìm "công viên của mình": một công viên hay vườn hoa trong vòng mười lăm phút đi bộ hoặc đi xe. Chọn một góc yên, một chiếc ghế quen. Đến đó hai lần trong tuần này, mỗi lần mười lăm, hai mươi phút. Sau vài tuần, chiếc ghế ấy có thể trở thành chỗ nghỉ quen thuộc nhất của mình giữa thành phố.
Câu hỏi thường gặp
Đi công viên có tác dụng gì cho sức khoẻ tinh thần?
Nhiều nghiên cứu cho thấy thời gian ở nơi có cây xanh liên quan tới tâm trạng tốt hơn, đầu óc nhẹ hơn. Theo lý thuyết phục hồi chú ý, cảnh thiên nhiên thu hút ta nhẹ nhàng, giúp phần chú ý mỏi mệt được nghỉ.
Nên đi công viên giờ nào?
Sáng sớm và chiều muộn mát mẻ, đông vui; giữa buổi sáng ngày thường vắng và yên, hợp ngồi một mình. Nên tránh giữa trưa nắng gắt, nhất là mùa hè.
Hà Nội có những công viên lớn nào?
Một số công viên quen thuộc ở Hà Nội là công viên Thống Nhất, vườn Bách Thảo, công viên Cầu Giấy, công viên Hòa Bình, công viên Yên Sở, cùng nhiều vườn hoa ven hồ trong nội thành.
Thành phố Hồ Chí Minh có những công viên nào nhiều cây?
Công viên Tao Đàn, công viên Gia Định, Thảo Cầm Viên là những nơi có nhiều cây lớn, được người dân hay đến tập thể dục, đi dạo và nghỉ ngơi.
Ngồi công viên một mình có kỳ không?
Không. Ngồi một mình trên ghế đá đọc sách, nhìn cây, nghe chim là cách nghỉ rất bình thường. Khảo sát Rest Test (BBC Radio 4 và Wellcome, 2016) ghi nhận "ở một mình" và "ở giữa thiên nhiên" đều nằm trong những hoạt động được nhiều người thấy thư thái nhất.
