Con số "120 phút thiên nhiên mỗi tuần" đến từ nghiên cứu của Mathew White và cộng sự đăng trên tạp chí Scientific Reports năm 2019, phân tích khảo sát gần 20.000 người ở Anh. Người dành ít nhất khoảng 120 phút mỗi tuần ở công viên, rừng, bờ biển… có khả năng tự đánh giá sức khoẻ tốt và hài lòng với cuộc sống cao hơn rõ so với người không ra thiên nhiên; dưới mốc ấy thì không thấy khác biệt rõ. Đây là mối liên quan trong khảo sát, không phải bằng chứng nhân quả, và cũng không phải "liều" chính xác cho mọi người.
Nghiên cứu được làm thế nào
Nhóm nghiên cứu do Mathew White (khi đó ở Đại học Exeter, Anh) dẫn dắt dùng dữ liệu từ một khảo sát quốc gia ở Anh về việc người dân tiếp xúc với môi trường tự nhiên, thu thập trong khoảng năm 2014–2016. Gần 20.000 người trưởng thành được hỏi:
- Tuần vừa qua họ đã dành bao nhiêu thời gian ở những nơi có thiên nhiên: công viên trong thành phố, rừng, đồng quê, bờ sông, bờ biển.
- Họ tự đánh giá sức khoẻ chung thế nào.
- Họ hài lòng với cuộc sống tới đâu.
Các nhà nghiên cứu điều chỉnh cho nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng: tuổi, giới, thu nhập, bệnh mạn tính, mức vận động, khu vực sống có nhiều cây xanh hay không, có nuôi chó không, v.v.
Kết quả chính
| Thời gian ở thiên nhiên mỗi tuần | So với người không ra thiên nhiên |
|---|---|
| Dưới khoảng 120 phút | Không thấy khác biệt rõ về sức khoẻ tự đánh giá và mức hài lòng |
| Khoảng 120 phút trở lên | Khả năng tự đánh giá sức khoẻ tốt và hài lòng với cuộc sống cao hơn rõ |
| Khoảng 200–300 phút | Mức lợi ích đạt đỉnh |
| Nhiều hơn nữa | Không thấy tăng thêm |
Hai điểm đáng chú ý:
- Cách chia không quan trọng lắm: hai tiếng một lần vào cuối tuần hay nhiều lần ngắn trong tuần cho kết quả tương tự.
- Mối liên quan thấy ở nhiều nhóm: người già và người trẻ, người sống ở thành phố và nông thôn, người có và không có bệnh mạn tính.
Đọc con số cho đúng
Liên quan, không phải nhân quả
Khảo sát chỉ cho thấy người ra thiên nhiên nhiều thì khoẻ hơn và vui hơn. Có thể chiều ngược lại cũng đúng: người khoẻ, vui vẻ thì có sức và hứng để ra ngoài nhiều hơn. Các nhà nghiên cứu đã điều chỉnh cho nhiều yếu tố, nhưng không thể loại hết.
Tự báo cáo
Thời gian và sức khoẻ đều do người tham gia tự kể. Người ta có thể nhớ không chính xác mình đã ở công viên bao lâu.
Một nước, một nền văn hoá
Dữ liệu từ Anh, nơi khí hậu, kiểu công viên, thói quen đi dạo khác Việt Nam. Con số 120 phút không tự động áp dụng cho nơi khác.
Không phải "liều thuốc"
Báo chí hay viết như thể 120 phút là ngưỡng thần kỳ. Thực ra đây là điểm ở đó khác biệt trong dữ liệu bắt đầu rõ ràng. Không có lý do để nghĩ 110 phút là vô ích, hay phải đếm từng phút.
Vì sao thiên nhiên có thể liên quan tới sức khoẻ
Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều cách giải thích, có thể cùng đúng một phần:
- Phục hồi chú ý: theo lý thuyết của Rachel và Stephen Kaplan (1989), cảnh thiên nhiên cho phần chú ý mỏi mệt được nghỉ.
- Giảm căng thẳng: theo hướng của Roger Ulrich, cảnh cây xanh, mặt nước giúp cơ thể dịu lại.
- Vận động: ra thiên nhiên thường đi kèm đi bộ, đạp xe, dù nghiên cứu đã tính tới mức vận động.
- Gặp gỡ: công viên là nơi gặp bạn, hàng xóm, chơi với con.
- Ánh sáng ban ngày, không khí thoáng so với trong nhà.
Không phải ai cũng dễ có 120 phút
Con số nghe đơn giản, nhưng thời gian ở thiên nhiên không chia đều cho mọi người. Người làm hai công việc, người làm ca kíp, người chăm con nhỏ hay chăm cha mẹ già thường không có những quãng rảnh ban ngày. Người cao tuổi đi lại khó, người khuyết tật gặp vỉa hè gồ ghề, công viên thiếu lối đi phù hợp. Nhiều khu dân cư mới mọc lên dày đặc nhà cửa mà ít mảng xanh.
Văn phòng khu vực châu Âu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong một báo cáo năm 2016 về không gian xanh đô thị, gợi ý người dân nên có một khoảng xanh đủ lớn trong phạm vi vài trăm mét đi bộ từ nhà. Đó là bài toán của quy hoạch, không phải của từng người. Nhưng ở mức cá nhân, vẫn có những cách gom thời gian thiên nhiên vào những việc vốn phải làm:
- Đi bộ hoặc đạp xe qua một con đường nhiều cây thay vì đường lớn, dù xa hơn vài phút.
- Đưa con đi học sớm hơn mười phút để ghé vườn hoa trên đường.
- Rủ cha mẹ già ra ngồi ghế đá đầu ngõ, sân chung cư có cây, thay vì ngồi trong nhà xem tivi.
- Họp, gọi điện công việc khi đi bộ trong công viên nếu nội dung cho phép.
Cây trong nhà và ảnh thiên nhiên có được tính không
Nghiên cứu của White và cộng sự chỉ tính thời gian thực sự ở ngoài trời, nơi có thiên nhiên. Cây trong nhà, cửa sổ nhìn ra cây, ảnh phong cảnh có thể làm không gian dễ chịu hơn, và một số nghiên cứu khác ghi nhận chúng có tác dụng nhỏ, nhưng không nên coi là thay thế cho việc ra ngoài.
120 phút ở thành phố Việt Nam: có khó không
Với người sống ở thành phố đông đúc, nóng ẩm, 120 phút ở thiên nhiên mỗi tuần nghe có vẻ khó. Nhưng tính ra chỉ khoảng 17 phút mỗi ngày, và "thiên nhiên" trong nghiên cứu bao gồm cả công viên trong phố. Vài cách gom đủ:
| Cách | Thời gian ước chừng mỗi tuần |
|---|---|
| Đi bộ sáng quanh hồ, công viên gần nhà 3 buổi, mỗi buổi 25 phút | 75 phút |
| Ăn trưa hoặc nghỉ trưa ở ghế đá có cây 2 lần, mỗi lần 15 phút | 30 phút |
| Chiều Chủ nhật đưa con ra công viên lớn | 60 phút |
| Cộng | Khoảng 165 phút |
Giờ đẹp ở Việt Nam là sáng sớm và chiều muộn, tránh nắng gắt buổi trưa. Ngày nắng nóng, chọn nơi có bóng cây, mang nước. Ngày không khí ô nhiễm nặng, người có bệnh hô hấp, tim mạch nên hạn chế ra ngoài lâu và theo dõi chỉ số chất lượng không khí.
Góc nhìn hôm nay: đếm thử tuần này
Tuần này, ghi lại mỗi lần mình ở chỗ có cây, có nước, có trời, bao nhiêu phút. Cuối tuần cộng lại. Không cần đạt đúng 120, chỉ để biết mình đang ở đâu. Nhiều người ngạc nhiên vì con số gần bằng không, dù sống cạnh một công viên. Bước tiếp theo có thể đơn giản là đi đường vòng qua công viên khi về nhà.
Câu hỏi thường gặp
120 phút thiên nhiên mỗi tuần có từ đâu?
Từ nghiên cứu của Mathew White và cộng sự trên tạp chí Scientific Reports năm 2019, dựa trên khảo sát gần 20.000 người ở Anh. Người dành ít nhất khoảng 120 phút mỗi tuần ở thiên nhiên có khả năng tự đánh giá sức khoẻ tốt và hài lòng với cuộc sống cao hơn.
Có cần ở thiên nhiên một lần đủ 120 phút không?
Không. Theo nghiên cứu, hai tiếng một lần hay chia nhiều lần ngắn trong tuần cho kết quả tương tự. Khoảng 17 phút mỗi ngày là đã đủ 120 phút một tuần.
Ở thiên nhiên càng lâu càng tốt?
Trong dữ liệu của White và cộng sự, lợi ích đạt đỉnh ở khoảng 200–300 phút mỗi tuần và không tăng thêm sau đó. Đây là mối liên quan trong khảo sát, không phải liều chính xác.
Công viên trong thành phố có được tính là thiên nhiên không?
Có. Nghiên cứu tính cả công viên trong thành phố, bờ sông, bờ biển, rừng, đồng quê. Một công viên có nhiều cây gần nhà là nơi dễ bắt đầu nhất.
