Nghiên cứu của Roger Ulrich đăng trên tạp chí Science năm 1984 so sánh 23 cặp bệnh nhân sau mổ túi mật ở một bệnh viện tại bang Pennsylvania (Mỹ): những người nằm phòng có cửa sổ nhìn ra hàng cây nằm viện ngắn hơn một chút (trung bình khoảng 7,96 ngày so với 8,70 ngày), cần ít liều thuốc giảm đau mạnh hơn và có ít ghi chép tiêu cực của y tá hơn so với người nằm phòng nhìn ra bức tường gạch. Đây là nghiên cứu hồi cứu nhỏ, nhưng trở thành một trong những nghiên cứu được trích dẫn nhiều nhất về tác dụng của cảnh thiên nhiên.
Bối cảnh: một ý tưởng đơn giản
Đầu thập niên 1980, Roger Ulrich, khi đó là nhà nghiên cứu về môi trường và hành vi, quan tâm tới câu hỏi: khung cảnh mà con người nhìn thấy có ảnh hưởng tới sức khoẻ không? Ông nhận ra một "thí nghiệm tự nhiên" có sẵn trong một bệnh viện ở vùng ngoại ô bang Pennsylvania. Trên một dãy phòng của khoa phẫu thuật, có phòng có cửa sổ nhìn ra một hàng cây rụng lá nhỏ, có phòng nhìn ra một bức tường gạch nâu. Bệnh nhân được xếp phòng theo chỗ trống, không theo lựa chọn.
Nghiên cứu được làm thế nào
- Đối tượng: bệnh nhân mổ cắt túi mật, một loại phẫu thuật phổ biến thời đó, nằm điều trị trong khoảng các năm 1972–1981.
- Thời gian trong năm: chỉ lấy những người nằm viện từ tháng 5 đến tháng 10, khi cây còn lá.
- Ghép cặp: mỗi bệnh nhân phòng nhìn ra cây được ghép với một bệnh nhân phòng nhìn ra tường có đặc điểm gần giống (giới tính, tuổi, hút thuốc hay không, cân nặng, tiền sử bệnh, cùng tầng…). Tổng cộng 23 cặp, tức 46 người.
- Dữ liệu: lấy từ hồ sơ bệnh án có sẵn (nghiên cứu hồi cứu), không can thiệp gì vào việc điều trị.
Kết quả
| Chỉ số | Phòng nhìn ra cây | Phòng nhìn ra tường gạch |
|---|---|---|
| Số ngày nằm viện sau mổ (trung bình) | Khoảng 7,96 ngày | Khoảng 8,70 ngày |
| Liều thuốc giảm đau mạnh, trung bình | Ít hơn | Nhiều hơn |
| Ghi chép tiêu cực của y tá (than phiền, buồn bã, cần khích lệ nhiều) | Ít hơn | Nhiều hơn |
| Biến chứng nhẹ sau mổ | Ít hơn một chút | Nhiều hơn một chút |
Chênh lệch số ngày nằm viện chưa tới một ngày. Nghe thì nhỏ, nhưng với một bệnh viện và với chính người bệnh, đó là con số có ý nghĩa, nhất là khi "can thiệp" chỉ là một khung cửa sổ.
Đọc kết quả cho đúng: những giới hạn
- Mẫu nhỏ: 23 cặp, một bệnh viện, một loại phẫu thuật.
- Hồi cứu: dựa vào hồ sơ cũ, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên có kiểm soát. Có thể có yếu tố khác mà nghiên cứu không đo được, như phòng nhìn ra cây có ánh sáng khác, yên tĩnh hơn.
- Thời điểm: chăm sóc y tế hồi đó khác bây giờ; ngày nay mổ túi mật thường bằng nội soi, nằm viện ngắn hơn nhiều.
- Không chứng minh cơ chế: nghiên cứu không đo vì sao cảnh cây xanh giúp.
Chính Ulrich cũng thận trọng: ông không nói cảnh thiên nhiên "chữa bệnh", mà gợi ý rằng khung cảnh nhìn từ cửa sổ có thể ảnh hưởng tới quá trình hồi phục, và cần nghiên cứu thêm. Nhiều nghiên cứu sau đó ở các nước khác ghi nhận những mối liên quan tương tự, cùng với không ít kết quả không rõ ràng.
Ảnh hưởng: từ một bài báo đến cách xây bệnh viện
Dù nhỏ, nghiên cứu năm 1984 được trích dẫn rất rộng và góp phần mở ra hướng gọi là thiết kế dựa trên bằng chứng trong xây dựng bệnh viện: dùng nghiên cứu để quyết định ánh sáng, tiếng ồn, cửa sổ, vườn cây. Nhiều bệnh viện mới trên thế giới có vườn trị liệu, sân trong nhiều cây, cửa sổ lớn nhìn ra cảnh xanh. Ulrich sau đó cũng nghiên cứu về tác dụng của tranh ảnh phong cảnh trong phòng bệnh và đưa ra lý thuyết thiết kế hỗ trợ giảm căng thẳng.
Bài học vượt ra ngoài bệnh viện: văn phòng, trường học, nhà dưỡng lão, nhà ở cũng có thể được thiết kế để người bên trong nhìn thấy cây xanh, bầu trời.
Những nghiên cứu tiếp nối
Sau năm 1984, nhiều nhóm nghiên cứu tìm cách kiểm tra lại ý tưởng "cửa sổ nhìn ra cây có ích" ở những bối cảnh khác:
- Nơi làm việc: một số khảo sát ghi nhận người làm việc có cửa sổ nhìn ra cảnh xanh báo hài lòng với công việc cao hơn, ít than phiền về căng thẳng hơn. Đây phần lớn là nghiên cứu quan sát.
- Nhà ở: nhà tâm lý học Rachel Kaplan (2001) nghiên cứu người sống trong các khu chung cư ở Mỹ và ghi nhận người có cửa sổ nhìn ra cây, cỏ hài lòng với khu ở hơn và cảm thấy dễ chịu hơn.
- Trường học: một số nghiên cứu xem xét lớp học có cửa sổ nhìn ra cây xanh và sự tập trung của học sinh, với kết quả chưa nhất quán.
- Tranh phong cảnh: chính Ulrich sau đó nghiên cứu tác dụng của tranh ảnh thiên nhiên trong phòng bệnh, gợi ý cảnh cây cỏ, mặt nước êm dịu dễ chịu hơn tranh trừu tượng gắt.
Nhìn chung, các nghiên cứu sau ủng hộ ý chung rằng khung cảnh xanh làm không gian dễ chịu hơn, nhưng mức độ và cơ chế còn được bàn luận. Kết quả cụ thể của nghiên cứu năm 1984 không nên được trích như một "định luật".
Cửa sổ trong nhà và nơi làm việc của mình
Ít ai trong chúng ta đang nằm viện, nhưng ai cũng dành phần lớn thời gian trong nhà. Một số việc nhỏ có thể làm:
- Kê bàn làm việc sao cho ngẩng lên thấy cửa sổ, thấy cây, thấy trời, thay vì quay mặt vào tường.
- Giữ cửa sổ thoáng: bớt đồ chất ở bậu cửa, kéo rèm lên ban ngày.
- Trồng một chậu cây ngoài cửa sổ hay ban công, để khung nhìn có màu xanh.
- Chăm người ốm ở nhà: kê giường gần cửa sổ, cho họ nhìn ra vườn, ra trời nếu được. Một chậu hoa đặt nơi họ nhìn thấy cũng là món quà nhỏ.
- Thăm người nằm viện: nếu họ có thể đi lại, rủ ra sân có cây ngồi một lúc (khi bác sĩ cho phép).
Góc nhìn hôm nay
Nhìn quanh nơi mình ngồi nhiều nhất trong ngày: bàn làm việc, ghế sofa, giường. Từ đó có nhìn thấy gì xanh không? Nếu chỉ thấy tường và màn hình, thử dịch bàn, kéo rèm, đặt một chậu cây ở chỗ mắt hay nhìn tới. Chi phí nhỏ, mà theo gợi ý từ nghiên cứu của Ulrich, khung cảnh ấy có thể khiến những giờ dài trong nhà dễ chịu hơn.
Lưu ý: cảnh thiên nhiên không thay được điều trị. Người đang ốm, đang hồi phục sau phẫu thuật cần làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Nghiên cứu cửa sổ nhìn ra cây của Ulrich là gì?
Là nghiên cứu đăng trên tạp chí Science năm 1984 của Roger Ulrich, so sánh 23 cặp bệnh nhân sau mổ túi mật. Người có cửa sổ nhìn ra hàng cây nằm viện ngắn hơn một chút, cần ít liều thuốc giảm đau mạnh hơn và có ít ghi chép tiêu cực của y tá hơn người nhìn ra tường gạch.
Bệnh nhân nhìn ra cây xanh nằm viện ngắn hơn bao nhiêu?
Trung bình khoảng 7,96 ngày so với 8,70 ngày, tức ngắn hơn chưa tới một ngày. Đây là kết quả từ một nghiên cứu hồi cứu nhỏ ở một bệnh viện, không nên coi là con số áp dụng chung.
Nghiên cứu của Ulrich có hạn chế gì?
Mẫu nhỏ (23 cặp), làm hồi cứu dựa trên hồ sơ cũ, chỉ ở một bệnh viện và một loại phẫu thuật, không phải thử nghiệm ngẫu nhiên. Vì vậy nó gợi ý mối liên quan chứ chưa chứng minh nhân quả.
Có nên đặt cây trong phòng người bệnh không?
Cho người bệnh nhìn thấy cây xanh, bầu trời thường làm không gian dễ chịu hơn. Với người dị ứng phấn hoa, người suy giảm miễn dịch hay trong phòng bệnh viện, nên hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước khi mang cây, hoa vào phòng.
