Để cuối tuần thật sự được nghỉ, cần giữ một phần của hai ngày ấy khỏi việc nhà, việc công và lịch xã giao: gom việc nhà vào một khung giờ cố định, chia việc công bằng giữa các thành viên, không nhận lời mọi cuộc hẹn, và để trống ít nhất nửa ngày cho những điều mình thích. Nhiều người nghỉ làm hai ngày nhưng thực chất làm "ca thứ hai" ở nhà, rồi thứ Hai đi làm còn mệt hơn thứ Sáu.
Cuối tuần của nhiều người trông thế nào
Thử liệt kê những gì một gia đình thành phố hay làm trong hai ngày nghỉ:
- Giặt giũ cả tuần, lau nhà, dọn tủ lạnh.
- Đi chợ, siêu thị mua đồ cho cả tuần, nấu sẵn đồ ăn.
- Đưa con đi học thêm, học năng khiếu.
- Về thăm ông bà, đi đám cưới, đám giỗ.
- Sửa đồ hỏng, đóng tiền điện nước, làm giấy tờ.
- Trả lời vài email công việc "cho nhẹ đầu tuần".
Chiều Chủ nhật nhìn lại, nhiều người không nhớ có lúc nào được ngồi yên. Đó không phải chuyện lười hay chăm, mà là cách hai ngày nghỉ bị lấp kín bởi những việc ngày thường không có giờ làm.
Vì sao cuối tuần đáng được bảo vệ
Một nghiên cứu nhật ký của Richard Ryan và cộng sự (2010) với người đi làm ở Mỹ ghi nhận tâm trạng tốt lên vào cuối tuần, và phần lớn sự khác biệt gắn với cảm giác được tự quyết và được gần gũi người mình quý hơn so với ngày làm việc. Đây là nghiên cứu nhỏ, nhưng chỉ ra điều quan trọng: cuối tuần quý không vì ta "không làm gì", mà vì ta được chọn mình làm gì, với ai.
Khi hai ngày nghỉ toàn là việc phải làm, cảm giác tự quyết mất đi. Hai ngày ấy vẫn là ngày nghỉ trên lịch, nhưng không còn là nghỉ trong cảm nhận.
"Ca làm thứ hai" và chuyện chia việc
Năm 1989, nhà xã hội học người Mỹ Arlie Hochschild viết cuốn The Second Shift (Ca làm thứ hai), mô tả những người phụ nữ đi làm cả ngày rồi về nhà làm tiếp việc nhà, chăm con, như một ca làm nữa không lương. Hơn ba mươi năm sau, hiện tượng này vẫn phổ biến ở nhiều nước. Theo báo cáo năm 2018 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về công việc chăm sóc, trên phạm vi toàn cầu phụ nữ đảm nhận khoảng ba phần tư khối lượng công việc chăm sóc không được trả lương.
Ở nhiều gia đình Việt Nam, cuối tuần là lúc ca làm thứ hai dày nhất. Một người được nghỉ thật, người kia thì không. Chia việc công bằng hơn không chỉ là chuyện công bằng, mà là cách để cả nhà cùng có cuối tuần.
Cách lấy lại cuối tuần
1. Gom việc nhà vào một khung giờ
Thay vì làm rải rác suốt hai ngày, chọn một khung, ví dụ sáng thứ Bảy từ 8 đến 11 giờ, cả nhà cùng dọn. Hết giờ là dừng, việc chưa xong để tuần sau hoặc chia vào các buổi tối trong tuần, mỗi tối mười lăm phút.
2. Chia việc rõ ràng
Viết ra danh sách việc nhà cuối tuần, chia theo người, kể cả trẻ con theo sức (gấp quần áo, tưới cây, xếp dép). Việc có tên người phụ trách thì ít bị dồn về một người.
3. Bớt mua sắm, nấu nướng dồn
Đi chợ hai lần ngắn trong tuần thay vì một lần dài ngày Chủ nhật; nấu món đơn giản vào cuối tuần; một bữa ăn ngoài hoặc ăn đơn giản cũng không sao.
4. Không nhận lời mọi cuộc hẹn
Đám cưới, sinh nhật, họp lớp, liên hoan đều quý, nhưng nếu tuần nào cũng kín, cuối tuần thành lịch làm việc thứ hai. Thử giữ quy ước: mỗi cuối tuần tối đa một sự kiện xã giao.
5. Để trống nửa ngày
Chủ nhật chiều chẳng hạn: không lịch, không việc nhà. Đọc sách, ngủ trưa, đi dạo, chơi với con theo kiểu không mục đích. Nửa ngày trống là thứ dễ bị lấn mất nhất, nên cần ghi rõ vào lịch như một cuộc hẹn.
6. Đóng việc công từ chiều thứ Sáu
Ghi lại việc đầu tuần, tắt thông báo công việc. Nếu phải làm, gom vào một giờ cố định thay vì để công việc chen vào cả hai ngày.
7. Đưa con đi học thêm: cân nhắc lại lịch
Ở nhiều gia đình thành phố, cuối tuần của bố mẹ xoay quanh lịch học thêm, học năng khiếu của con: sáng tiếng Anh, chiều bơi, tối toán. Cả nhà chạy từ lớp này sang lớp khác, không ai được nghỉ, kể cả đứa trẻ. Mỗi lớp có lý do riêng, nhưng thỉnh thoảng nên nhìn lại cả tuần của con và của mình: có lớp nào bớt được không, có buổi nào cả nhà chỉ ở bên nhau mà không phải đi đâu không. Trẻ cũng cần thời gian rảnh, như danh mục nghỉ ngơi mọi lứa tuổi bàn kỹ.
8. Thăm ông bà: giữ cho nhẹ nhàng
Về quê, về nhà nội ngoại cuối tuần là nếp quý. Để nó là nghỉ chứ không phải thêm một việc, bớt mâm cỗ cầu kỳ, bớt khách khứa, dành thời gian ngồi chuyện trò, đi dạo cùng ông bà. Ông bà thường cũng mong như vậy hơn là con cháu tất bật nấu nướng.
Hai kiểu cuối tuần, so sánh
| Cuối tuần bị lấp kín | Cuối tuần có nghỉ | |
|---|---|---|
| Việc nhà | Rải rác cả hai ngày, xong việc này lại thấy việc khác | Gom vào một khung, hết giờ là dừng |
| Ai làm | Một người gánh phần lớn | Chia theo danh sách, trẻ con cũng có phần |
| Lịch xã giao | Nhận lời mọi cuộc hẹn | Tối đa một sự kiện |
| Công việc | Mở email "cho nhẹ đầu tuần" | Đóng từ chiều thứ Sáu |
| Thời gian trống | Không có | Ít nhất nửa ngày |
| Sáng thứ Hai | Mệt như chưa nghỉ | Có sức bắt đầu tuần mới |
Với người làm việc cả cuối tuần
Nhân viên bán hàng, phục vụ nhà hàng, công nhân làm ca, người buôn bán nhỏ thường làm đúng lúc người khác nghỉ. "Cuối tuần" của họ có thể là một ngày giữa tuần. Nguyên tắc vẫn giữ nguyên: bảo vệ ngày nghỉ ấy khỏi việc dồn, giữ lại một quãng trống. Theo Bộ luật Lao động 2019 (Điều 111), người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục mỗi tuần; với người làm ca, nắm rõ lịch nghỉ hằng tuần của mình là bước đầu để sắp xếp.
Góc nhìn hôm nay: kiểm tra cuối tuần vừa qua
Viết lại cuối tuần vừa rồi theo từng buổi: sáng thứ Bảy, chiều thứ Bảy, tối thứ Bảy, và tương tự với Chủ nhật. Đánh dấu buổi nào là của mình, buổi nào là việc nhà, buổi nào là việc người khác. Nếu sáu buổi không có buổi nào là của mình, cuối tuần tới hãy giành lại một buổi trước tiên.
Còn nếu tối Chủ nhật hay thấy bồn chồn, lo lắng trước tuần mới, danh mục thư giãn buổi tối có bài riêng về chuyện đó.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để cuối tuần không bị việc nhà chiếm hết?
Gom việc nhà vào một khung giờ cố định, chia việc rõ ràng giữa các thành viên, hết giờ là dừng. Những việc còn lại chia nhỏ vào các buổi tối trong tuần, mỗi tối mười lăm phút.
Ca làm thứ hai là gì?
Là khái niệm của nhà xã hội học Arlie Hochschild trong sách The Second Shift (1989), chỉ việc nhà và chăm sóc gia đình mà nhiều người, đa số là phụ nữ, tiếp tục làm sau giờ làm việc như một ca làm nữa không lương.
Vì sao cuối tuần làm ta thấy vui hơn?
Nghiên cứu của Richard Ryan và cộng sự (2010) cho thấy tâm trạng tốt hơn vào cuối tuần gắn nhiều với cảm giác được tự quyết và gần gũi người thân. Khi cuối tuần toàn việc phải làm, cảm giác ấy mất đi.
Người làm việc cả cuối tuần nghỉ thế nào?
Ngày nghỉ hằng tuần của họ có thể rơi vào ngày thường. Theo Bộ luật Lao động 2019, mỗi tuần người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục; nên bảo vệ ngày ấy khỏi việc dồn và giữ lại ít nhất một quãng trống.
