Đi làm khi đang ốm, nhất là khi sốt, ho, sổ mũi, đau bụng tiêu chảy, thường không có lợi cho ai: người ốm khỏi chậm hơn, làm việc kém và dễ sai, còn đồng nghiệp có nguy cơ bị lây. Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng có mặt ở chỗ làm dù không đủ sức khoẻ là presenteeism. Ở nhà nghỉ một hai ngày lúc bệnh đang cấp thường giúp quay lại làm việc sớm và trọn vẹn hơn là gắng đi làm cả tuần trong tình trạng nửa ốm nửa khoẻ.
Presenteeism là gì
Trong tiếng Anh, absenteeism là vắng mặt ở chỗ làm. Presenteeism là chiều ngược lại: có mặt, nhưng vì ốm, mệt hay đau mà không làm việc được như bình thường. Khái niệm này được các nhà nghiên cứu sức khoẻ nghề nghiệp dùng từ khoảng thập niên 1990.
Điều khiến presenteeism được chú ý là nó khó thấy. Vắng mặt thì có trong bảng chấm công. Còn người ngồi ở bàn với cơn sốt nhẹ, đầu óc lơ mơ, cứ ba phút lại hắt hơi thì vẫn được tính là "đi làm đủ". Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thiệt hại về năng suất do làm việc khi ốm có thể đáng kể, nhưng các con số ước tính rất khác nhau tuỳ cách đo, nên bài này không đưa ra con số cụ thể.
Vì sao người ta vẫn đi làm khi ốm
- Sợ mất thu nhập, nhất là người làm theo ngày, theo sản phẩm, làm tự do.
- Sợ bị đánh giá là không nhiệt tình, nhất là khi sếp hay đồng nghiệp từng đi làm khi ốm.
- Không ai làm thay: việc dồn lại, nghỉ một ngày thì hôm sau gấp đôi.
- Nghĩ "ốm nhẹ thôi", chủ quan với cảm cúm.
- Văn hoá "cố gắng": gắng đi làm khi ốm được kể như chuyện đáng khen.
Những lý do này rất thật. Một phần lời giải nằm ở người lao động, phần lớn hơn nằm ở cách nơi làm việc tổ chức: có người thay việc không, có cho làm từ xa khi ốm nhẹ không, sếp có làm gương không.
Cái giá của việc gắng đi làm
| Ai chịu | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| Người ốm | Không được nghỉ nên hồi phục chậm, ốm kéo dài; mệt hơn, dễ quá sức |
| Chất lượng công việc | Tập trung kém, dễ sai sót; ở việc cần chính xác như lái xe, vận hành máy, chăm sóc bệnh nhân, sai sót có thể nguy hiểm |
| Đồng nghiệp | Nguy cơ lây bệnh đường hô hấp, đường tiêu hoá, nhất là ở văn phòng kín, điều hoà, dùng chung đồ |
| Khách hàng | Người làm dịch vụ ăn uống, chăm sóc trẻ, người già, bệnh nhân có thể lây sang nhóm dễ tổn thương |
| Cả tổ chức | Một người ốm thành vài người ốm, nghỉ nhiều hơn so với để một người nghỉ từ đầu |
Với cúm, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho biết người lớn có thể lây bệnh từ khoảng một ngày trước khi có triệu chứng và lây mạnh nhất trong vài ngày đầu sau khi phát bệnh. Đó chính là những ngày người ta hay gắng đi làm nhất.
Khi nào nên ở nhà nghỉ
Không có ranh giới tuyệt đối, nhưng có thể dùng một số mốc dễ nhớ. Nên ở nhà nếu:
- Đang sốt, hoặc mới hết sốt chưa được khoảng một ngày mà không phải nhờ thuốc hạ sốt.
- Ho, hắt hơi, sổ mũi nhiều, nhất là khi công việc phải tiếp xúc gần với nhiều người.
- Nôn, tiêu chảy, đặc biệt nếu làm nghề liên quan thực phẩm.
- Mệt đến mức khó tập trung, nhất là khi phải lái xe hay vận hành máy.
- Có bệnh truyền nhiễm đã được bác sĩ chẩn đoán và dặn cách ly, nghỉ.
Nếu ốm nhẹ và công việc cho phép, làm việc từ xa vài ngày có thể là giải pháp ở giữa. Nhưng làm từ xa vẫn là làm: khi đang sốt, cơ thể cần nghỉ thật chứ không phải ngồi họp trực tuyến từ giường.
Với người lao động có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, nghỉ ốm có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh được hưởng chế độ ốm đau theo Luật Bảo hiểm xã hội. Số ngày, mức hưởng và giấy tờ cần nộp theo văn bản hiện hành; nên hỏi bộ phận nhân sự nơi mình làm.
Nghỉ ốm ở nhà thế nào cho đúng
- Nghỉ thật: ngủ, nằm, tắt thông báo công việc. Đã nghỉ thì đừng nửa nghỉ nửa làm.
- Uống đủ nước, ăn món dễ tiêu, chia nhiều bữa nhỏ nếu không thấy ngon miệng.
- Giữ phòng thoáng, đeo khẩu trang khi ho nếu sống chung với người già, trẻ nhỏ, người đang mang thai.
- Báo cho nơi làm việc sớm, kèm việc nào cần người thay, việc nào đợi được.
- Không tự ý dùng thuốc theo lời mách; hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là người đang dùng thuốc khác, phụ nữ mang thai.
Khi nào cần đi khám, khi nào gọi 115
Phần lớn cảm cúm thông thường tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi. Nên đi khám nội tổng quát nếu:
- Sốt cao không hạ, hoặc sốt kéo dài quá vài ngày.
- Ho kéo dài nhiều tuần, ho ra đờm có máu.
- Tiêu chảy, nôn nhiều, dấu hiệu mất nước như khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt.
- Mệt mỏi không đỡ sau khi đã khỏi ốm vài tuần.
- Là người cao tuổi, có bệnh mạn tính, phụ nữ mang thai thì nên đi khám sớm hơn.
Gọi 115 ngay khi khó thở, đau tức ngực, môi tím tái, lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc ngất.
Quay lại làm việc sau ốm
Hết sốt không có nghĩa là đã khoẻ hẳn. Ngày đầu đi làm lại, nếu được, nên bắt đầu với việc nhẹ hơn, nghỉ giữa giờ đầy đủ, không làm thêm giờ để "bù". Sau những đợt ốm nặng, sau phẫu thuật hay sau bệnh có ảnh hưởng tim phổi, hỏi bác sĩ về thời điểm và mức độ quay lại làm việc, tập luyện. Danh mục nghỉ ngơi mọi lứa tuổi có bài riêng về chuyện này.
Góc nhìn hôm nay: nơi làm việc có thể làm gì
- Có người dự phòng cho từng vị trí, để một người nghỉ không làm cả nhóm rối.
- Quản lý nói rõ: "Ốm thì nghỉ, báo sớm là được." Và chính quản lý nghỉ khi ốm.
- Cho làm từ xa khi ốm nhẹ với những việc làm được từ xa.
- Không khen ngợi chuyện gắng đi làm khi đang sốt.
Với từng người: lần tới thấy sốt, ho nhiều buổi sáng, thử hỏi mình câu này: "Nếu đồng nghiệp ngồi cạnh mình đang như thế này, mình có muốn họ đi làm không?"
Câu hỏi thường gặp
Presenteeism là gì?
Presenteeism là hiện tượng người lao động vẫn có mặt ở chỗ làm dù đang ốm, mệt hay đau, nên không làm việc được như bình thường. Nó khó nhận ra hơn vắng mặt, nhưng làm giảm chất lượng công việc và có thể làm lây bệnh cho người khác.
Bị cảm cúm có nên đi làm không?
Khi đang sốt, ho, hắt hơi nhiều, nên ở nhà nghỉ để mau khỏi và tránh lây cho đồng nghiệp. Cúm có thể lây mạnh trong vài ngày đầu phát bệnh. Nếu ốm nhẹ và công việc cho phép, có thể thoả thuận làm từ xa.
Nghỉ ốm có được hưởng bảo hiểm xã hội không?
Người lao động có đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, nghỉ ốm có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh, được hưởng chế độ ốm đau theo Luật Bảo hiểm xã hội. Số ngày và mức hưởng theo văn bản hiện hành, nên hỏi bộ phận nhân sự.
Hết sốt bao lâu thì đi làm lại được?
Một mốc phổ biến là đã hết sốt khoảng một ngày mà không cần thuốc hạ sốt và các triệu chứng đang đỡ dần. Với bệnh nặng hơn hay bệnh truyền nhiễm cụ thể, làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào ốm cần gọi cấp cứu?
Gọi 115 ngay khi khó thở, đau tức ngực, môi tím tái, lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc ngất. Sốt cao không hạ, mất nước, ho ra máu thì nên đi khám sớm.