Giờ ra chơi là quãng nghỉ có thật trong ngày học, không phải phần thừa có thể cắt bớt. Sau mỗi tiết ngồi yên, trẻ cần đứng dậy, đi lại, uống nước, đi vệ sinh và nói chuyện với bạn để quay lại lớp tập trung được. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) năm 2013 khẳng định giờ ra chơi là phần cần thiết của ngày học và khuyên nhà trường không cắt nó để phạt hay để dạy bù.
Ngày học của trẻ được chia nhịp thế nào
Ở Việt Nam, tiết học ở tiểu học thường kéo dài khoảng 35 phút, còn ở trung học cơ sở và trung học phổ thông là 45 phút. Giữa các tiết có quãng chuyển tiết ngắn, và giữa buổi thường có một giờ ra chơi dài hơn, khoảng 15 đến 20 phút tùy trường. Lịch cụ thể do từng trường xếp theo quy định của ngành giáo dục, nên cha mẹ muốn biết chính xác thì xem thời khóa biểu hoặc hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Cách chia này không ngẫu nhiên. Trẻ càng nhỏ, khả năng ngồi yên và giữ chú ý liên tục càng ngắn. Một học sinh lớp một ngồi 35 phút đã là cố gắng lớn. Nếu hai, ba tiết nối nhau không có quãng thở, phần cuối buổi học thường trôi qua trong bồn chồn, ngọ nguậy và nói chuyện riêng.
AAP nói gì về giờ ra chơi
Năm 2013, AAP đưa ra tuyên bố chính sách mang tên The Crucial Role of Recess in School (Vai trò thiết yếu của giờ ra chơi ở trường). Văn bản ngắn nhưng nói rõ mấy điểm:
- Giờ ra chơi là một quãng nghỉ cần thiết, đem lại lợi ích về thể chất, nhận thức, cảm xúc và quan hệ bạn bè.
- Không nên cắt giờ ra chơi làm hình phạt, cũng không nên giữ trẻ lại để làm bài, học bù.
- Giờ ra chơi bổ sung chứ không thay thế giờ thể dục. Thể dục là môn học có giáo viên hướng dẫn; ra chơi là lúc trẻ tự chọn làm gì.
- Cần có giám sát hợp lý và sân chơi an toàn, nhưng người lớn không nên biến giờ ra chơi thành tiết học thứ hai.
Điểm đáng chú ý là chữ "không có cấu trúc". Theo AAP, giá trị của giờ ra chơi nằm ở chỗ trẻ được tự quyết. Một giờ ra chơi mà cả lớp phải xếp hàng tập động tác theo hiệu lệnh thì có ích cho vận động, nhưng không cho trẻ cái nghỉ về đầu óc như khi tự do.
Nghỉ giữa tiết giúp gì cho việc học
Nhà nghiên cứu Anthony Pellegrini cùng cộng sự ở Mỹ từ thập niên 1990 đã quan sát học sinh tiểu học trong lớp và thấy trẻ có xu hướng kém chú ý hơn khi giờ ra chơi bị dời muộn lại. Đây là các nghiên cứu quan sát với số học sinh không lớn, nhưng kết quả hợp với kinh nghiệm của rất nhiều giáo viên: sau giờ ra chơi, lớp thường "vào nếp" dễ hơn.
Lý do không khó hiểu. Giờ ra chơi đáp ứng cùng lúc mấy nhu cầu:
| Nhu cầu | Giờ ra chơi giúp thế nào |
|---|---|
| Cơ thể | Đứng dậy sau khi ngồi lâu, chạy nhảy, duỗi người, đổi tư thế |
| Sinh hoạt | Uống nước, đi vệ sinh, ăn nhẹ nếu trường cho phép |
| Đầu óc | Rời bài vở một lúc, để đầu óc được thả, rồi quay lại tập trung |
| Bạn bè | Nói chuyện, chơi chung, tập thương lượng, làm lành sau khi giận |
| Cảm xúc | Xả bớt căng thẳng sau một tiết khó, một bài kiểm tra |
Phần "bạn bè" hay bị người lớn xem nhẹ. Thật ra ở sân trường, trẻ học cách chia lượt, cách đặt luật, cách giải quyết khi hai đứa cùng muốn một cái vòng. Những kỹ năng này không có trong sách giáo khoa nhưng theo trẻ suốt đời.
Những kiểu "mất" giờ ra chơi thường gặp
Ở nhiều trường, giờ ra chơi không bị cắt chính thức nhưng vẫn bị co lại theo những cách âm thầm:
- Giữ lại trong lớp để chép bài chưa xong, làm bài phạt, hay vì cả lớp ồn.
- Ra chơi nhưng phải ngồi yên vì sân hẹp, sợ ngã, sợ bẩn đồng phục.
- Dùng giờ ra chơi để phổ biến việc: thu tiền, phát giấy, tập văn nghệ.
- Học sinh tự bỏ giờ ra chơi để làm bài cho tiết sau, nhất là ở lớp lớn trước kỳ thi.
Mỗi lần như vậy có thể chỉ vài phút, nhưng cộng lại qua một tuần, một học kỳ thì thành con số đáng kể. Đứa trẻ hay bị giữ lại thường lại chính là đứa đang cần được chạy ra sân nhất, vì khó ngồi yên.
Cha mẹ có thể làm gì
Giờ ra chơi là chuyện của nhà trường, nhưng cha mẹ không đứng ngoài hoàn toàn.
Hỏi con về giờ ra chơi
Thay vì chỉ hỏi "hôm nay con được mấy điểm", thử hỏi "ra chơi con làm gì, chơi với ai". Câu trả lời cho biết con có bạn không, có được ra sân không, có bị giữ lại thường xuyên không.
Trao đổi nhẹ nhàng với giáo viên
Nếu con hay bị giữ lại trong giờ ra chơi, hỏi giáo viên lý do và cùng tìm cách khác. Ví dụ con chép bài chậm thì có thể cho chép bổ sung ở nhà. Nói chuyện với tinh thần cùng lo cho trẻ, không trách móc.
Chuẩn bị cho con thứ cần thiết
Một bình nước con tự mở được, giày dép chạy được, đồng phục không quá chật. Có trẻ không dám chơi vì sợ bẩn áo bị mắng ở nhà. Nói rõ với con: áo bẩn thì về giặt, không sao.
Đừng biến giờ ra chơi thành giờ học thêm
Một số cha mẹ dặn con tranh thủ ra chơi học từ mới hoặc làm bài. Như vậy là lấy mất quãng nghỉ duy nhất trong buổi sáng của con.
Gợi ý cho nhà trường và giáo viên
Không cần chi phí lớn để giờ ra chơi tốt hơn:
- Giữ giờ ra chơi đúng lịch, không dùng việc cắt giờ ra chơi làm hình phạt.
- Có chỗ uống nước và nhà vệ sinh đủ dùng, để trẻ không mất hết giờ ra chơi để xếp hàng.
- Để sẵn vài dụng cụ đơn giản: dây nhảy, quả cầu đá, bóng mềm, phấn vẽ sân.
- Khuyến khích các cách chơi dân gian như nhảy dây, ô ăn quan, đá cầu, bịt mắt bắt dê, vừa vận động vừa gắn kết.
- Chia khu vực: một góc yên cho trẻ thích ngồi đọc hay trò chuyện, một khu rộng cho trẻ muốn chạy.
- Giám sát từ xa, can thiệp khi có bắt nạt hay nguy hiểm, còn lại để trẻ tự xoay xở.
Khi trẻ không muốn ra chơi
Có trẻ tự ngồi lại trong lớp vì tính trầm, vì thích đọc, và chuyện đó bình thường. Nhưng nếu một đứa trẻ trước đây vẫn ra sân nay bỗng không chịu ra, hay sợ đến trường, cha mẹ nên hỏi han kỹ: có thể con bị bạn trêu, bị bắt nạt, hoặc đang không khỏe. Liên hệ giáo viên chủ nhiệm để tìm hiểu tình hình. Nếu trẻ thu mình kéo dài vài tuần, hay đau bụng, đau đầu mỗi sáng đi học, sụt cân, ngủ kém, hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi để được tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao học sinh cần giờ ra chơi?
Giờ ra chơi cho trẻ đứng dậy sau khi ngồi lâu, uống nước, đi vệ sinh, nói chuyện với bạn và để đầu óc nghỉ trước tiết tiếp theo. Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ năm 2013 coi đây là phần cần thiết của ngày học, có lợi cho thể chất, sự tập trung, cảm xúc và quan hệ bạn bè.
Giờ ra chơi ở trường tiểu học thường bao lâu?
Tiết học ở tiểu học thường khoảng 35 phút, giữa buổi có giờ ra chơi dài hơn, thường khoảng 15 đến 20 phút tùy trường. Lịch cụ thể do từng trường sắp xếp, cha mẹ có thể xem thời khóa biểu hoặc hỏi giáo viên chủ nhiệm.
Giáo viên có nên giữ học sinh lại trong giờ ra chơi để phạt không?
AAP khuyên không nên dùng việc cắt giờ ra chơi làm hình phạt hay để học bù. Trẻ hay bị giữ lại thường chính là trẻ cần được vận động nhất. Có thể chọn cách xử lý khác như trao đổi riêng hoặc cho làm bổ sung ở nhà.
Giờ ra chơi có thay được giờ thể dục không?
Không. Giờ thể dục là môn học có giáo viên hướng dẫn và mục tiêu vận động rõ ràng. Giờ ra chơi là quãng nghỉ tự do, trẻ tự chọn làm gì. Hai thứ bổ sung cho nhau.
Con không muốn ra chơi có đáng lo không?
Nếu con vốn trầm, thích ngồi đọc thì không đáng lo. Nếu con bỗng không chịu ra sân, sợ đến trường, hay đau bụng mỗi sáng, cha mẹ nên hỏi han, liên hệ giáo viên để xem có chuyện bị trêu chọc hay bắt nạt không, và đưa con đi khám bác sĩ nhi nếu tình trạng kéo dài.