Staycation (nghỉ tại chỗ) là kỳ nghỉ ở ngay thành phố, ngay nhà mình hoặc gần nhà: không đi xa, nhưng sống những ngày ấy như đang đi nghỉ thật, tức là không làm việc, không biến thành mấy ngày dọn nhà, và chủ động làm những điều mình thích. Nó tiết kiệm thời gian di chuyển, đỡ mệt, hợp với gia đình có con nhỏ hay người chăm sóc người thân. Điểm mấu chốt để staycation không thành "ở nhà như mọi ngày" là đặt ranh giới rõ ràng và có kế hoạch nhẹ nhàng.
Staycation là gì, từ đâu ra
Từ staycation ghép từ stay (ở lại) và vacation (kỳ nghỉ). Nó trở nên phổ biến trên báo chí tiếng Anh khoảng cuối thập niên 2000, khi khủng hoảng tài chính khiến nhiều gia đình ở Mỹ cắt giảm những chuyến đi xa. Thời dịch COVID-19, khi đi lại bị hạn chế, staycation lại được nhắc đến nhiều, và nhiều khách sạn trong thành phố bắt đầu chào mời khách là chính người dân địa phương.
Ở Việt Nam, ý tưởng này không mới. Người Hà Nội ra Hồ Tây, người Sài Gòn về Cần Giờ, Củ Chi, người miền Trung lên đồi ngắm hoàng hôn cuối tuần là nghỉ tại chỗ từ lâu. Cái mới chỉ là cái tên, và ý thức rằng mấy ngày ở nhà cũng có thể là một kỳ nghỉ đúng nghĩa.
Lợi và bất lợi
| Lợi | Bất lợi |
|---|---|
| Không mất ngày cho di chuyển, không mệt vì xe tàu, đổi múi giờ | Dễ bị việc nhà, việc công kéo vào vì vẫn ở chỗ quen |
| Ngủ giường của mình, ăn uống quen | Thiếu cảm giác "xa", khó tách đầu óc khỏi thường ngày |
| Linh hoạt, dễ thay đổi theo thời tiết, sức khoẻ | Người thân, đồng nghiệp tưởng mình "ở nhà rảnh", nhờ việc |
| Hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi, người chăm sóc người ốm | Với một số người, không có trải nghiệm mới thì không thấy được nghỉ |
| Khám phá lại thành phố mình ở | Cần chủ động lên kế hoạch, không thì trôi qua vô định |
Vì sao nghỉ tại chỗ vẫn có thể hồi sức
Các nghiên cứu về phục hồi sau giờ làm của Sabine Sonnentag và Charlotte Fritz (2007) mô tả bốn trải nghiệm giúp người đi làm hồi sức: tách rời tâm lý khỏi công việc, thư giãn, làm chủ (học hay thử điều mới) và kiểm soát (tự quyết thời gian). Không trải nghiệm nào trong bốn điều này đòi hỏi phải đi xa. Một chuyến đi xa có thể giúp tách rời dễ hơn nhờ thay đổi khung cảnh, nhưng cũng có thể kéo theo mệt mỏi di chuyển. Staycation thành công khi giữ được cả bốn điều ngay tại chỗ.
Ngoài ra, các nghiên cứu về kỳ nghỉ cho thấy lợi ích phai dần sau vài tuần đi làm lại. Nghỉ tại chỗ ít tốn thời gian chuẩn bị nên dễ làm thường xuyên hơn, thêm vào lịch năm những quãng nghỉ ngắn rải đều.
Làm sao để staycation không thành "ở nhà như mọi ngày"
1. Đặt ranh giới như đang đi xa
- Báo nghỉ phép chính thức, đặt lời nhắn tự động, tắt thông báo công việc.
- Nói với người nhà, bạn bè: "Mấy ngày này mình đang nghỉ", để họ không nhờ việc như ngày thường.
- Cất máy tính công việc vào tủ.
2. Không biến kỳ nghỉ thành ngày dọn nhà
Đây là cái bẫy lớn nhất. Ở nhà, nhìn đâu cũng thấy việc: tủ cần dọn, đồ cần sửa, giấy tờ cần sắp. Nếu thật sự cần làm, dồn vào nửa ngày đầu tiên rồi dừng hẳn. Hoặc dọn sơ trước kỳ nghỉ để những ngày nghỉ không phải đụng tay.
3. Có kế hoạch nhẹ
Không cần lịch kín, nhưng mỗi ngày nên có một điều đáng mong: một bữa sáng ở quán chưa từng ghé, một bảo tàng chưa vào, một công viên ở đầu kia thành phố, một buổi chiều ở thư viện, một bộ phim ngoài rạp. Có cái để mong thì ngày nghỉ không trôi qua vô định.
4. Thay đổi một chút nhịp sống
Dậy muộn hơn một chút nếu muốn, ăn bữa sáng thong thả, ra khỏi nhà vào giờ thường ngày đang ngồi văn phòng. Khác nhịp thường ngày giúp đầu óc nhận ra "đây là ngày nghỉ".
5. Làm điều mình thích, không phải điều mạng xã hội gợi ý
Nghỉ tại chỗ không cần thành chuyến "trải nghiệm" để đăng ảnh. Nếu điều mình thích nhất là đọc hết cuốn tiểu thuyết đang dở hay ngủ trưa dài, thì đó là kế hoạch tốt.
Gợi ý một staycation ba ngày ở thành phố
| Ngày | Buổi sáng | Buổi chiều | Buổi tối |
|---|---|---|---|
| 1 | Ngủ dậy không đặt báo thức, ăn sáng ở quán quen ngồi lâu | Đi bảo tàng hoặc di tích trong thành phố chưa ghé | Nấu một bữa cùng người thân, ăn chậm |
| 2 | Đi dạo công viên, bờ hồ, bờ sông | Thư viện, hiệu sách, hoặc ngủ trưa dài | Xem phim, nghe nhạc sống |
| 3 | Đạp xe hoặc đi xe buýt ra ngoại thành gần | Ngồi quán ven đường, không làm gì cả | Về sớm, chuẩn bị nhẹ cho tuần mới |
Đây chỉ là ví dụ. Với gia đình có trẻ nhỏ, có thể thay bằng sân chơi, vườn bách thảo, một buổi cắm trại ngoài sân. Với người cao tuổi, một buổi chiều ngồi quán trà với bạn cũ.
Khám phá lại thành phố của mình
Nhiều người sống ở một thành phố hàng chục năm mà chưa vào bảo tàng ngay gần nhà, chưa đi hết con phố cổ, chưa ngồi ở công viên đầu kia thành phố. Staycation là dịp nhìn nơi mình ở bằng con mắt của khách: đi xe buýt một tuyến chưa từng đi, ăn một món đặc sản mà khách du lịch hay tìm, ghé một ngôi chợ cũ, một thư viện, một nhà sách. Người Hà Nội có thể dạo quanh hồ Hoàn Kiếm sáng sớm khi phố còn vắng; người Sài Gòn ngồi đò qua sông; người Huế đạp xe dọc bờ sông Hương. Cảm giác mới mẻ không cần đi xa mới có.
Nghỉ tại chỗ cho người ít có điều kiện đi xa
Không phải ai cũng có thời gian, sức khoẻ hay hoàn cảnh để đi xa: người làm ca không xin được nghỉ dài, người chăm cha mẹ già, người đang hồi phục sau ốm, người có con nhỏ. Với họ, staycation không phải "lựa chọn thay thế" kém hơn mà là cách nghỉ phù hợp. Ngay cả một ngày nghỉ, nếu được bảo vệ khỏi việc và sống theo ý mình, đã là một kỳ nghỉ nhỏ.
Góc nhìn hôm nay: một ngày nghỉ tại chỗ
Không cần đợi tới phép năm. Tuần này hoặc tuần sau, chọn một ngày cuối tuần và gọi nó là "ngày nghỉ tại chỗ". Ghi trước ba điều sẽ làm, chỉ những điều mình thích, và một điều sẽ không làm (việc nhà, email). Cuối ngày tự hỏi: mình có thấy được nghỉ không? Nếu có, đó là cách nghỉ mình có thể lặp lại mỗi tháng mà không cần đi đâu xa.
Câu hỏi thường gặp
Staycation là gì?
Staycation là kỳ nghỉ ở ngay thành phố, ngay nhà mình hoặc gần nhà, ghép từ "stay" và "vacation". Người nghỉ không đi xa nhưng sống những ngày ấy như đang đi nghỉ: không làm việc, không biến thành ngày dọn nhà, làm những điều mình thích.
Nghỉ ở nhà có hồi sức được không?
Có, nếu giữ được những điều giúp phục hồi: tách rời khỏi công việc, thư giãn, làm điều mới vừa sức và tự quyết thời gian. Những điều này không đòi hỏi phải đi xa, nhưng cần đặt ranh giới rõ để công việc và việc nhà không chen vào.
Làm sao để staycation không nhàm chán?
Lên kế hoạch nhẹ, mỗi ngày một điều đáng mong như quán ăn mới, bảo tàng chưa vào, công viên ở đầu kia thành phố. Thay đổi một chút nhịp sống thường ngày cũng giúp cảm giác đang nghỉ rõ hơn.
Staycation hợp với ai?
Hợp với gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi, người chăm sóc người thân, người khó xin nghỉ dài, hoặc người muốn nghỉ thường xuyên hơn mà không mất thời gian di chuyển.
