Ngồi hiên nhà, ra ban công: nghỉ ngơi ngay tại chỗ mình ở

Ngồi hiên nhà, ra ban công là cách nghỉ giữa thiên nhiên gần nhất mà nhiều người có: chỉ vài bước chân từ phòng khách, ta đã ở ngoài trời, thấy trời, nghe gió, nhìn cây, nhìn phố. Một chiếc ghế, vài chậu cây, mười lăm phút buổi sáng hay buổi tối đủ thành một quãng nghỉ thật. Nghiên cứu của nhà tâm lý học Rachel Kaplan (2001) ghi nhận người có khung nhìn ra cây cỏ từ nhà thường hài lòng với chỗ ở hơn. Dọn cho hiên, ban công đủ dễ chịu và an toàn là việc nhỏ đáng làm.

Hiên nhà trong văn hoá Việt

Nhà truyền thống Việt Nam thường có hiên: khoảng mái đua ra phía trước, vừa che mưa nắng cho tường, vừa là chỗ ngồi chơi. Buổi chiều, ông bà ngồi hiên uống chén trà, nhìn ra sân, ra ngõ; trẻ con chơi dưới thềm; khách đến chơi thường được mời ngồi ngoài hiên trước khi vào nhà. Hiên là chỗ "nửa trong nửa ngoài": vẫn ở nhà mà đã chạm vào trời đất.

Ở thành phố, nhà ống và chung cư thay hiên bằng ban công, lô gia, sân thượng. Kích thước nhỏ hơn nhiều, nhưng vai trò vẫn vậy: một khoảng ngoài trời của riêng mình.

Vì sao khoảng ngoài trời nhỏ cũng có ích

• Dễ đến: không cần thay quần áo, không cần đi xe, không cần sắp xếp thời gian. Muốn nghỉ là bước ra.
• Thấy trời: dù xung quanh toàn nhà, ngẩng lên vẫn có một mảng trời, mây, nắng.
• Không khí khác: có gió, có tiếng phố, tiếng chim, khác hẳn trong phòng kín.
• Ánh sáng ban ngày, nhất là buổi sáng, giúp cơ thể phân biệt ngày đêm rõ hơn.
• Ranh giới: bước ra ban công là tạm rời khỏi việc trong nhà, việc trên máy tính.

Nghiên cứu của Rachel Kaplan (2001) với cư dân các khu chung cư ở Mỹ ghi nhận người có cửa sổ nhìn ra cây cỏ, khoảng xanh tự nhiên thì hài lòng với khu ở hơn và cảm thấy dễ chịu hơn so với người chỉ nhìn ra nhà cửa, bãi đỗ xe. Đây là nghiên cứu khảo sát, cho thấy liên quan chứ chưa chứng minh nhân quả, nhưng phù hợp với nhiều nghiên cứu khác về "thiên nhiên gần nhà".

Thời giãn cách xã hội trong đại dịch COVID-19, ở nhiều nước, ban công trở thành nơi duy nhất người ta được ra ngoài trời. Hình ảnh người dân Ý hát với nhau từ ban công năm 2020, hay người Việt ở các chung cư phơi nắng, tập thể dục trên ban công năm 2021, cho thấy khoảng ngoài trời nhỏ ấy quý tới mức nào.

Biến hiên, ban công thành chỗ nghỉ

Không cần đẹp như ảnh trên mạng. Một góc đủ sạch, có chỗ ngồi và một chậu cây đã khác hẳn một ban công chỉ để phơi đồ.

Những lúc nên bước ra

• Sáng sớm: trước khi mở điện thoại, ra ban công năm phút, uống cốc nước, nhìn trời. Một cách bắt đầu ngày nhẹ nhàng.
• Giữa giờ làm ở nhà: người làm việc tại nhà có thể dùng ban công cho những quãng nghỉ ngắn, rời màn hình.
• Chiều muộn: lúc nắng dịu, ngồi uống trà, nhìn phố lên đèn.
• Sau cơn mưa: không khí mát, mùi đất, lá cây được rửa sạch.
• Buổi tối: trước khi đi ngủ một lúc, ra ngồi hóng gió, để ngày trôi qua.

Nhìn ra từ ban công: những thứ đáng nhìn

Ban công giữa phố tưởng không có gì để ngắm, nhưng nhìn kỹ sẽ thấy cả một thế giới nhỏ:

• Bầu trời: mây buổi sáng, ráng chiều, cơn mưa kéo tới từ xa.
• Cây: hàng cây ven đường đổi lá theo mùa, cây bàng đỏ lá cuối thu ở miền Bắc, phượng nở mùa hè.
• Chim: chim sẻ, chim sâu ghé chậu cây, đàn chim bay về tổ lúc chiều.
• Nhịp phố: gánh hàng rong buổi sáng, trẻ con tan học, đèn các nhà lần lượt bật lên.
• Ánh sáng: nắng sớm chiếu xiên qua toà nhà đối diện, bóng đổ dài buổi chiều.

Những thứ này không đòi ta làm gì, chỉ cần nhìn. Theo lý thuyết phục hồi chú ý của Rachel và Stephen Kaplan (1989), kiểu thu hút nhẹ nhàng này giúp đầu óc mỏi mệt được nghỉ.

Một chén trà ở hiên

Nếp ngồi hiên uống trà của ông bà xưa là một nghi thức nghỉ trọn vẹn: pha ấm trà, rót ra chén, ngồi nhìn sân, chuyện trò vài câu với người bên cạnh. Không cần trà ngon hay ấm quý; điều làm nó thành quãng nghỉ là sự chậm rãi. Người không uống trà có thể thay bằng cốc nước ấm. Buổi tối nên chọn đồ uống không có caffeine nếu dễ khó ngủ.

An toàn và hàng xóm

An toàn

• Lan can chắc chắn, đủ cao; không kê ghế, bàn sát lan can ở nhà có trẻ nhỏ vì trẻ có thể trèo lên.
• Chậu cây đặt chắc, không treo chậu nặng ra ngoài lan can, nhất là ở tầng cao, đề phòng rơi xuống người bên dưới.
• Lồng sắt bảo vệ (thường gọi là "chuồng cọp") nếu có, nên có cửa thoát hiểm mở được từ bên trong, để không bị nhốt khi có cháy.
• Không để vật dễ cháy sát ổ điện, bếp nướng trên ban công.
• Người cao tuổi ra ban công buổi tối cần đủ đèn, sàn không trơn.

Hàng xóm

• Nói chuyện nhỏ, nghe nhạc nhỏ, nhất là buổi tối.
• Không hút thuốc để khói bay sang nhà bên.
• Tưới cây không để nước chảy xuống ban công tầng dưới.

Khi không có hiên, không có ban công

Nhiều phòng trọ, căn hộ nhỏ không có khoảng ngoài trời nào. Vẫn có thể:

• Kê ghế cạnh cửa sổ, mở cửa đón gió, đặt một chậu cây ở bậu cửa.
• Dùng sân thượng chung, sân tập thể, ghế đá đầu ngõ (giữ trật tự, giữ vệ sinh chung).
• Đi bộ ra công viên, vườn hoa gần nhất.

Góc nhìn hôm nay: dọn một góc ngồi

Cuối tuần này, dành nửa giờ dọn ban công hoặc hiên nhà: bớt đồ thừa, lau sàn, kê một chiếc ghế, đặt một chậu cây. Rồi mỗi ngày trong tuần sau, ra ngồi ở đó ít nhất một lần, mười phút, không cầm điện thoại. Để ý xem những phút ấy có làm ngày của mình nhẹ hơn không. Với nhiều người, góc ban công nhỏ trở thành chỗ nghỉ quen thuộc nhất, gần nhất, mà trước đây chỉ dùng để phơi quần áo.