Nút bịt tai phổ biến có bốn loại: xốp mềm nhét vào ống tai, silicon hoặc sáp nặn bịt ngoài lỗ tai, loại nhiều tầng tái sử dụng, và loại đúc theo khuôn tai riêng. Để nghỉ ngơi, chợp mắt ở nơi ồn, nhiều người dùng loại xốp vì giảm ồn tốt và rẻ; người có ống tai nhỏ hay khó chịu khi nhét sâu thì hợp silicon nặn. Dùng an toàn là nhét đúng cách, giữ sạch, thay thường xuyên, và không bịt tai ở nơi cần nghe chuông báo cháy hay tiếng con khóc.
Nút bịt tai giảm ồn được bao nhiêu
Trên bao bì nút bịt tai thường ghi một chỉ số giảm ồn. Ở Mỹ là NRR (Noise Reduction Rating), ở châu Âu là SNR (Single Number Rating). Hai chỉ số đo theo cách khác nhau nên không so trực tiếp được với nhau. Con số càng cao, nút càng chặn được nhiều tiếng ồn khi đeo đúng cách trong điều kiện thử nghiệm.
Điều quan trọng: mức giảm thực tế khi tự đeo thường thấp hơn con số trên nhãn, vì người dùng hiếm khi nhét chuẩn như trong phòng thí nghiệm. Các cơ quan an toàn lao động ở Mỹ cũng khuyên trừ hao khi ước tính mức bảo vệ thực tế. Cho nên với nút bịt tai, cách nhét quan trọng không kém loại nút.
Nút bịt tai cũng không chặn đều mọi tần số. Phần lớn chặn âm cao tốt hơn âm trầm. Tiếng nói chuyện, tiếng chó sủa giảm rõ, còn tiếng loa trầm, tiếng xe tải ì ì vẫn lọt qua nhiều hơn, một phần vì âm trầm truyền qua xương sọ.
So sánh các loại nút bịt tai
| Loại | Cách dùng | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Xốp mềm (bọt nở chậm) | Vê nhỏ, nhét vào ống tai, chờ nở | Giảm ồn tốt, rẻ, nhẹ | Dùng một vài lần, có thể gây cộm, ngứa; nhét sai thì giảm ồn kém |
| Silicon hoặc sáp nặn | Nặn tròn, bịt lên lỗ tai, không nhét sâu | Không vào sâu ống tai, hợp ống tai nhỏ, nằm nghiêng dễ chịu | Có thể dính tóc, bám bụi; giảm ồn ít hơn xốp ở tiếng trầm |
| Nhiều tầng (dạng nấm, cây thông) | Nhét vào ống tai, có tay cầm | Rửa được, dùng lâu | Có thể cộm khi nằm nghiêng; kích cỡ có thể không vừa |
| Đúc theo khuôn tai | Làm riêng theo khuôn tai mỗi người | Vừa khít, thoải mái, dùng lâu năm | Phải đo khuôn ở nơi chuyên làm, chi phí cao hơn |
| Loại cho âm nhạc (có màng lọc) | Nhét vào ống tai | Giảm đều các tần số, nghe nhạc vẫn rõ | Không dành cho việc nghỉ ngơi cần yên tĩnh tối đa |
Bài này không giới thiệu nhãn hiệu cụ thể. Khi chọn, nên xem chất liệu, chỉ số giảm ồn trên bao bì, kích cỡ (một số loại có cỡ nhỏ cho ống tai hẹp), và đọc kỹ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Cách nhét nút xốp đúng
- Rửa tay sạch trước khi cầm nút.
- Vê nút giữa các đầu ngón tay thành một thỏi nhỏ, chặt, không có nếp gấp.
- Kéo vành tai bằng tay kia, kéo lên trên và ra sau, để ống tai thẳng hơn.
- Nhét nút vào nhẹ nhàng, không ấn mạnh, không đẩy sâu bằng vật cứng.
- Giữ yên bằng đầu ngón tay khoảng hai mươi đến ba mươi giây cho nút nở ra lấp kín ống tai.
- Kiểm tra: tiếng của chính mình nghe ồm ồm, trầm, tiếng xung quanh nhỏ hẳn là đã vừa. Nếu tiếng ngoài vẫn rõ, tháo ra làm lại.
Khi tháo, xoay nhẹ và kéo từ từ để không tạo lực hút đột ngột trong ống tai. Với silicon nặn, chỉ cần nặn tròn, đặt lên lỗ tai và ấn dẹt cho kín, tuyệt đối không nhét vào trong ống tai.
Nút bịt tai trong từng tình huống nghỉ ngơi
- Chợp mắt trên xe khách, tàu đêm, máy bay: nút xốp giảm ồn tốt, gọn nhẹ. Nếu cần nghe thông báo dừng ga, đặt báo thức rung hoặc nhờ người đi cùng.
- Nghỉ trưa ở văn phòng: nút silicon hoặc xốp loại mềm, cộng với tấm che mắt. Tháo ra ngay khi hết giờ nghỉ để không lỡ tiếng gọi.
- Phòng trọ gần đường, gần quán: kết hợp nút bịt tai với âm thanh nền nhỏ như quạt; tiếng trầm lọt qua nút sẽ bớt nổi.
- Đọc sách ở nơi ồn: nút bịt tai giúp tập trung, nhưng nhớ thỉnh thoảng tháo ra cho tai "thở".
- Người nằm nghiêng: chọn nút ngắn, mềm hoặc silicon nặn để không bị ấn sâu vào tai khi đầu đè lên gối.
Dùng nút bịt tai an toàn
Giữ vệ sinh
Ống tai ấm và ẩm, nút bẩn có thể mang vi khuẩn vào. Nút xốp nên thay sau vài lần dùng hoặc khi bẩn, mất độ đàn hồi. Nút tái sử dụng nên rửa bằng nước ấm với xà phòng nhẹ, để khô hẳn rồi cất vào hộp. Không dùng chung nút với người khác.
Không đẩy ráy tai vào sâu
Dùng nút thường xuyên có thể đẩy ráy tai vào trong, lâu ngày gây cảm giác bí tai, nghe kém. Không tự ngoáy tai bằng tăm bông hay vật nhọn để "dọn". Nếu thấy bí tai, nên đi khám tai mũi họng để lấy ráy an toàn.
Vẫn phải nghe được những tiếng cần nghe
Bịt tai khi nghỉ đồng nghĩa với giảm khả năng nghe chuông báo cháy, chuông cửa, tiếng con nhỏ khóc, người nhà gọi. Người chăm trẻ nhỏ hay chăm người ốm nên cân nhắc kỹ, có thể chỉ bịt một bên hoặc nhờ người khác thay phiên. Không đeo nút bịt tai khi đi xe máy, đạp xe, đi bộ ngoài đường.
Với trẻ em
Nút bịt tai nhỏ là vật trẻ nhỏ có thể nuốt hoặc nhét vào mũi. Cất xa tầm tay trẻ. Trẻ em cần bảo vệ tai ở nơi rất ồn như pháo hoa, sân khấu thì dùng loại chụp tai dành cho trẻ thay vì nhét nút người lớn.
Khi nào cần đi khám
Đi khám tai mũi họng nếu: đau tai, ngứa nhiều, chảy dịch hoặc có mùi sau khi dùng nút; thấy bí tai, nghe kém kéo dài sau khi tháo nút; nút bị kẹt, mắc lại trong ống tai (không tự gắp bằng nhíp, tăm, sẽ đẩy sâu hơn). Nếu đột ngột nghe kém một bên tai hoặc ù tai kèm chóng mặt thì đi khám ngay. Người từng phẫu thuật tai, thủng màng nhĩ hay đang viêm tai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng nút bịt tai.
Góc nhìn hôm nay
Một cặp nút bịt tai nhỏ có thể là vật dụng nghỉ ngơi đáng giá nhất trong túi: chợp mắt trên xe khách đường dài, trên tàu đêm, trong căn phòng trọ gần đường lớn. Nhưng nó là giải pháp tạm cho môi trường ồn, không thay được việc làm căn phòng yên hơn. Hãy coi nút bịt tai như một công cụ cần học cách dùng, giữ sạch và thay đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Nút bịt tai loại nào tốt nhất để nghỉ ngơi?
Không có loại tốt nhất cho mọi người. Nút xốp mềm giảm ồn tốt nhưng có người thấy cộm; silicon nặn bịt ngoài lỗ tai hợp người có ống tai nhỏ và hay nằm nghiêng. Nên thử vài loại và chọn loại vừa tai, thoải mái.
Đeo nút bịt tai thường xuyên có hại không?
Nếu giữ sạch, thay thường xuyên và nhét đúng cách thì phần lớn người dùng không gặp vấn đề. Rủi ro hay gặp là đẩy ráy tai vào sâu, viêm ống tai khi nút bẩn. Đau, ngứa, chảy dịch hoặc bí tai kéo dài thì nên khám tai mũi họng.
Cách nhét nút bịt tai xốp đúng cách?
Rửa tay, vê nút thành thỏi nhỏ, kéo vành tai lên trên và ra sau, nhét nhẹ vào ống tai rồi giữ hai mươi đến ba mươi giây cho nút nở. Tiếng của chính mình nghe ồm ồm là đã vừa. Tháo ra bằng cách xoay nhẹ và kéo từ từ.
Nút bịt tai giảm được bao nhiêu decibel?
Bao bì ghi chỉ số NRR (Mỹ) hoặc SNR (châu Âu) cho biết mức giảm trong điều kiện thử nghiệm. Khi tự đeo, mức giảm thực tế thường thấp hơn con số trên nhãn. Nút chặn âm cao tốt hơn âm trầm.
Nút bịt tai bị kẹt trong tai phải làm sao?
Không tự gắp bằng nhíp, tăm hay vật nhọn vì dễ đẩy nút vào sâu và làm tổn thương ống tai. Hãy đến cơ sở tai mũi họng để được lấy ra an toàn.
