Ốm dậy nên nghỉ bao lâu không có một con số chung, vì còn tùy bệnh gì, nặng hay nhẹ, và công việc của bạn đòi hỏi sức thế nào. Với các bệnh đường hô hấp thông thường như cảm, cúm, một nguyên tắc hay được dùng là chờ các triệu chứng đỡ hẳn và đã hết sốt ít nhất một ngày mà không cần thuốc hạ sốt, rồi mới quay lại sinh hoạt bình thường. Tập luyện thì quay lại chậm hơn đi làm: bắt đầu nhẹ, ngắn, rồi tăng dần qua vài ngày đến vài tuần.
Vì sao ốm dậy vẫn mệt
Hết sốt chưa có nghĩa là cơ thể đã hồi lại. Trong lúc ốm, cơ thể dồn sức chống bệnh, ăn uống kém, nằm nhiều nên cơ yếu đi một chút, ngủ chập chờn. Sau khi bệnh lui, cảm giác uể oải, hụt hơi khi leo cầu thang, đầu óc chậm chạp có thể kéo dài thêm một thời gian. Sau một số bệnh do virus, mệt mỏi có thể kéo dài vài tuần.
Đây là lý do nhiều người vừa hết sốt đã lao vào làm bù, rồi vài hôm sau mệt rũ, có khi ốm lại. Hồi sức sau ốm cũng cần thời gian như chính lúc ốm.
Quay lại làm việc: khi nào là được
Năm 2024, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đưa ra hướng dẫn chung cho các bệnh virus đường hô hấp: có thể quay lại sinh hoạt bình thường khi các triệu chứng đã đỡ hẳn và đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt; sau đó vẫn nên thận trọng thêm vài ngày như đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay, giữ khoảng cách với người dễ mắc bệnh nặng. Đây là hướng dẫn của Mỹ, dùng để tham khảo; với từng bệnh cụ thể, hãy theo lời dặn của bác sĩ khám cho bạn và quy định của cơ quan y tế Việt Nam khi có dịch.
Mấy câu tự hỏi trước khi quay lại chỗ làm:
- Còn sốt không? Nếu còn sốt thì chưa nên đi làm.
- Còn ho, hắt hơi nhiều không? Có thể lây cho đồng nghiệp, nhất là người có thai, người già, người bệnh mạn tính.
- Có làm nổi một ngày bình thường không? Thử đi lại, làm việc nhà nhẹ ở nhà trước một hôm.
- Công việc có nguy hiểm khi đầu óc chưa tỉnh không? Lái xe, làm trên cao, vận hành máy móc thì càng cần khỏe hẳn.
Đi làm khi đang ốm là chủ đề riêng của danh mục nghỉ giữa giờ làm. Ở đây chỉ nhắc: cố đi làm khi chưa khỏe thường làm việc kém, ốm lâu hơn và dễ lây cho người khác.
Quay lại dần, đừng lao vào làm bù
Ngày đầu đi làm lại, cố gắng:
- Làm những việc cần thiết trước, hoãn những việc chưa gấp.
- Nói với cấp trên hay đồng nghiệp rằng mình vừa ốm dậy, có thể làm chậm hơn vài hôm.
- Nghỉ giữa giờ nhiều hơn thường lệ, uống đủ nước, ăn đủ bữa.
- Về sớm nếu được, không nhận thêm việc tối.
Với người làm việc chân tay nặng, có thể hỏi xem tạm thời làm phần việc nhẹ hơn được không. Pháp luật bảo hiểm xã hội Việt Nam có chế độ ốm đau và chế độ nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau cho người tham gia bảo hiểm; điều kiện và số ngày cụ thể nên hỏi bộ phận nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Quay lại tập luyện: chậm hơn đi làm
Quy tắc "trên cổ, dưới cổ"
Nhiều người chơi thể thao truyền tai nhau quy tắc: nếu triệu chứng chỉ ở trên cổ (sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi nhẹ) thì có thể tập nhẹ; nếu triệu chứng ở dưới cổ (ho có đờm, tức ngực, đau mỏi toàn thân, tiêu chảy) hoặc có sốt thì nghỉ hẳn. Cần nói rõ: đây là lời khuyên phổ biến, không phải hướng dẫn chính thức của tổ chức y khoa nào. Nó dùng được như cách nhắc nhở nhanh, nhưng không thay được việc lắng nghe cơ thể và hỏi bác sĩ.
Không tập khi đang sốt
Đây là điểm các bác sĩ thể thao đồng thuận nhiều nhất. Tập nặng khi đang sốt làm cơ thể thêm gánh nặng, và với một số bệnh do virus có thể ảnh hưởng tới tim.
Tăng dần qua nhiều buổi
| Giai đoạn | Gợi ý |
|---|---|
| Vừa hết sốt | Đi bộ chậm trong nhà, quanh nhà; nghỉ là chính |
| Vài ngày sau, thấy khỏe hơn | Đi bộ dài hơn, vận động nhẹ, chưa chạy, chưa tập nặng |
| Khi sinh hoạt hằng ngày đã bình thường | Tập lại bài quen nhưng ngắn hơn, nhẹ hơn hẳn so với trước khi ốm |
| Nếu vẫn ổn | Tăng dần qua từng buổi cho tới mức cũ |
Không có số ngày chuẩn cho từng bậc. Nếu bước lên bậc mới mà thấy mệt rã rời, tim đập nhanh bất thường hay khó thở, lùi lại một bậc và nghỉ thêm.
Các trường hợp phải hỏi bác sĩ trước khi tập lại
- Sau sốt cao, cúm nặng, COVID-19, hay bất kỳ bệnh nào phải nằm viện.
- Từng được nói là có viêm cơ tim, hoặc trong lúc ốm có đau ngực, hồi hộp, đánh trống ngực.
- Có bệnh tim, phổi, tiểu đường, huyết áp từ trước.
- Người tập nặng, thi đấu, hay tập các môn sức bền dài.
Nghỉ ở nhà sao cho hồi sức
Ốm dậy cũng là lúc thích hợp để nghỉ cho đúng:
- Ăn đủ, dễ tiêu. Bát cháo nóng, canh rau, món mềm là thói quen quen thuộc của người Việt sau ốm; ăn đủ chất để cơ thể có nguyên liệu phục hồi.
- Uống đủ nước, nhất là sau sốt, tiêu chảy.
- Ra ánh sáng tự nhiên, đi lại nhẹ thay vì nằm lì cả ngày trên giường khi đã đỡ.
- Giảm việc dồn, nhờ người nhà san bớt việc nặng vài hôm.
- Bớt màn hình và tin nhắn công việc trong những ngày nghỉ ốm. Nghỉ ốm là nghỉ thật.
Không cần mua thêm thực phẩm chức năng hay "thuốc bổ" để "hồi sức nhanh". Ăn, uống, ngủ, nghỉ đủ là phần lớn những gì cơ thể cần. Muốn dùng gì thêm thì hỏi bác sĩ.
Khi nào cần đi khám
- Gọi 115 ngay nếu đau ngực, khó thở, ngất, lơ mơ.
- Đi khám nếu sốt kéo dài hơn vài ngày, sốt lại sau khi đã hết, ho ngày càng nặng.
- Đi khám nếu mệt mỏi kéo dài vài tuần sau khi đã khỏi bệnh, hụt hơi khi làm việc nhẹ, tim đập nhanh khi nghỉ.
- Đi khám nếu sụt cân không rõ lý do, ăn không được.
- Trẻ em ốm dậy: hỏi bác sĩ nhi trước khi cho đi học lại nếu trẻ còn mệt hay bệnh có thể lây. Bà bầu: hỏi bác sĩ sản.
Bác sĩ nội tổng quát là nơi bắt đầu phù hợp; bác sĩ sẽ giới thiệu chuyên khoa tim mạch, hô hấp khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Ốm dậy bao lâu thì đi làm lại được?
Không có con số chung. Với cảm cúm thông thường, nguyên tắc hay dùng là chờ triệu chứng đỡ hẳn và đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần thuốc hạ sốt. Ngày đầu đi làm lại nên làm nhẹ, nghỉ giữa giờ nhiều hơn và tránh làm bù dồn dập.
Bị cảm có nên tập thể dục không?
Nếu chỉ sổ mũi nhẹ, không sốt, nhiều người vẫn tập nhẹ được. Nếu có sốt, ho nhiều, đau mỏi toàn thân thì nên nghỉ hẳn. Quy tắc "trên cổ, dưới cổ" chỉ là lời khuyên phổ biến, không phải hướng dẫn chính thức; khi băn khoăn thì hỏi bác sĩ.
Sau khi ốm bao lâu thì tập lại như cũ?
Nên tăng dần qua nhiều buổi: đi bộ trước, rồi tập ngắn và nhẹ hơn hẳn so với trước khi ốm, sau đó mới tăng lên mức cũ. Sau sốt cao, cúm nặng, COVID-19 hoặc nếu có đau ngực, hồi hộp khi ốm, cần hỏi bác sĩ trước khi tập lại.
Vì sao khỏi ốm rồi vẫn mệt?
Trong lúc ốm cơ thể dồn sức chống bệnh, ăn ngủ kém và ít vận động, nên cần thêm thời gian để hồi lại. Sau một số bệnh do virus, mệt có thể kéo dài vài tuần. Nếu mệt kéo dài, kèm hụt hơi, sụt cân hay sốt lại thì nên đi khám.
Có cần uống thuốc bổ sau khi ốm dậy không?
Thường không cần. Ăn đủ, uống đủ nước, ngủ nghỉ đủ và vận động nhẹ là phần lớn những gì cơ thể cần để hồi sức. Muốn dùng thêm sản phẩm nào thì hỏi bác sĩ, không tự mua theo quảng cáo.