Phòng tiêu âm: căn phòng yên tĩnh nhất thế giới nghe thấy gì

Căn phòng yên tĩnh nhất thế giới từng được Kỷ lục Guinness công nhận năm 2015 là phòng tiêu âm trong Tòa nhà 87 của Microsoft ở Redmond, bang Washington (Mỹ), với mức ồn nền khoảng −20,6 dBA, thấp hơn ngưỡng nghe của tai người. Phòng tiêu âm được làm để hút gần như toàn bộ âm phản xạ và chặn tiếng ồn bên ngoài, phục vụ thử nghiệm thiết bị. Người vào đó thường nghe thấy tiếng tim đập, tiếng máu chảy và tiếng khớp cử động của chính mình.

Phòng tiêu âm là gì

Phòng tiêu âm (anechoic chamber, nghĩa đen là "phòng không vọng") là căn phòng được thiết kế để không có tiếng vang. Trong phòng bình thường, âm thanh dội qua lại giữa tường, trần, sàn nhiều lần trước khi tắt. Trong phòng tiêu âm, mọi bề mặt được phủ những khối nêm nhọn bằng sợi thuỷ tinh hoặc xốp tiêu âm, hút gần hết năng lượng âm ngay lần chạm đầu tiên. Âm thanh phát ra chỉ đi một đường từ nguồn tới tai, không quay lại.

Phòng tiêu âm "đẳng cấp" còn phải cách âm rất tốt với bên ngoài: phòng nằm trong một khối bê tông riêng, đặt trên lò xo hay đệm giảm chấn, tách khỏi phần còn lại của toà nhà để rung động từ đường phố, máy móc không truyền vào. Người đi lại trên một tấm lưới căng giữa không trung, vì sàn bên dưới cũng phủ đầy nêm tiêu âm.

Tiêu âm và cách âm khác nhau thế nào

Phân biệt được hai việc này rất có ích khi muốn làm góc nghỉ yên hơn ở nhà. Muốn bớt tiếng ngoài đường lọt vào, cần khối lượng và độ kín. Muốn phòng bớt ồn ào vang dội, cần đồ mềm hút âm.

Những căn phòng giữ kỷ lục

Danh hiệu "nơi yên tĩnh nhất thế giới" đã đổi chủ vài lần. Trước Microsoft, phòng tiêu âm của Orfield Laboratories ở Minneapolis (Mỹ) từng được Guinness ghi nhận. Năm 2015, phòng tiêu âm trong Tòa nhà 87 ở trụ sở Microsoft tại Redmond được công nhận với mức khoảng −20,6 dBA. Microsoft dùng căn phòng này để thử nghiệm các thiết bị như bàn phím, chuột, micro, loa, để nghe từng tiếng động rất nhỏ mà ở môi trường thường không nhận ra.

Cũng nên nói rằng các phép đo ở mức thấp như vậy phụ thuộc thiết bị đo và phương pháp, nên con số kỷ lục chủ yếu có ý nghĩa so sánh. Điều chắc chắn là các phòng này yên tĩnh hơn bất cứ nơi nào ta từng ở rất nhiều.

Decibel âm nghĩa là gì

Nghe "−20,6 dB" dễ tưởng là "âm thanh âm". Thật ra decibel là thang so sánh với một mức tham chiếu. Mức 0 dB trong thang đo âm thanh không khí được đặt gần ngưỡng nghe của tai người trẻ khoẻ ở tần số tai nhạy nhất. Con số âm chỉ có nghĩa là mức ồn nền trong phòng thấp hơn mức tham chiếu đó, nhỏ tới mức tai người không nghe thấy. Không khí trong phòng vẫn có những dao động phân tử cực nhỏ, chỉ là quá yếu để tai nhận ra.

Ở trong phòng tiêu âm cảm thấy thế nào

Những người từng vào phòng tiêu âm kể lại khá giống nhau:

• Nghe thấy chính cơ thể mình: tiếng tim đập, tiếng máu chảy, tiếng nuốt nước bọt, tiếng khớp kêu khi xoay cổ, có người nghe cả tiếng rít nhỏ trong tai.
• Giọng nói "chết": nói ra nghe khô, phẳng, như bị nuốt mất, vì không có tiếng vang quen thuộc từ tường.
• Mất phương hướng: não quen dùng tiếng vang để cảm nhận không gian. Thiếu nó, một số người thấy chông chênh, khó đứng thăng bằng khi nhắm mắt, nên thường được khuyên ngồi.
• Bồn chồn hoặc yên bình: tuỳ người. Có người thấy rất dễ chịu, có người thấy ngột ngạt muốn ra ngay.

Trên mạng hay lan truyền câu "không ai chịu nổi quá 45 phút trong phòng tiêu âm". Đây là lời đồn mang tính quảng bá, chưa có nghiên cứu nào kiểm chứng. Kỹ sư làm việc trong các phòng này thường ở đó hàng giờ để đo đạc.

Nhà soạn nhạc John Cage kể rằng khi vào phòng tiêu âm ở Đại học Harvard khoảng năm 1951, ông vẫn nghe hai âm thanh, một cao một trầm, và được giải thích là tiếng hệ thần kinh và tiếng máu tuần hoàn. Trải nghiệm đó khiến ông kết luận không có sự im lặng tuyệt đối, và góp phần dẫn ông tới tác phẩm 4′33″, có bài riêng trong danh mục này. Về y học, việc nghe tiếng rít trong tai khi ở nơi rất yên khá phổ biến; bài về ù tai trong danh mục giải thích kỹ hơn.

Vì sao yên lặng tuyệt đối không hẳn dễ chịu

Nghe "căn phòng yên tĩnh nhất thế giới", nhiều người tưởng đó là nơi nghỉ ngơi lý tưởng. Thực tế không hẳn. Con người tiến hoá trong một thế giới luôn có âm thanh: gió, lá, nước, tiếng người. Một mức âm thanh nền nhỏ cho não biết mọi thứ vẫn bình thường. Khi nền đó biến mất hoàn toàn, não "vặn to" độ nhạy để tìm tín hiệu, và những gì nó tìm được là tiếng của chính cơ thể. Với người đang lo lắng, nghe rõ tim mình đập có thể làm lo thêm.

Điều ta cần để nghỉ thường không phải yên lặng tuyệt đối, mà là không có tiếng ồn làm phiền: không còi xe, không tiếng nói chuyện lọt vào, không tiếng khoan. Một căn phòng chỉ có tiếng quạt nhẹ hay tiếng lá ngoài cửa sổ thường dễ chịu hơn một căn phòng câm lặng.

Phòng tiêu âm dùng để làm gì

• Thử nghiệm loa, micro, tai nghe, máy trợ thính: đo âm thanh thiết bị phát ra mà không bị tiếng vang làm sai lệch.
• Đo tiếng ồn của sản phẩm: quạt máy tính, động cơ, đồ gia dụng, để làm chúng êm hơn.
• Nghiên cứu thính giác và cách não định vị âm thanh.
• Một loại phòng tương tự, chống phản xạ sóng điện từ, dùng để thử ăng-ten và thiết bị không dây.

Góc nhìn hôm nay: một chút "tiêu âm" cho góc nghỉ ở nhà

Không ai cần một phòng tiêu âm ở nhà, và sống trong yên lặng tuyệt đối cũng không dễ chịu. Nhưng một góc nghỉ bớt vang thì làm được: thảm trải sàn, rèm vải dày, kệ sách đầy, ghế bọc vải, vài tấm vải treo tường. Những thứ mềm này hút bớt tiếng vang, làm căn phòng nghe "ấm" và dịu hơn hẳn so với phòng tường trơn, sàn gạch, ít đồ. Nếu muốn chặn tiếng ngoài đường, hãy nghĩ tới độ kín của cửa và khối lượng của tường, thay vì dán xốp.