Đi dạo chậm: tản bộ để nghỉ ngơi, không phải để tập luyện

Đi dạo chậm, hay tản bộ, là đi bộ để nghỉ chứ không phải để tập: không đếm bước, không đo nhịp tim, không có đích đến, chỉ thong thả bước và nhìn quanh. Cách đi này giúp đầu óc rời công việc, cho mắt được nhìn xa, để suy nghĩ tự trôi, và nhiều người thấy ý tưởng hay đến trong lúc ấy. Một thí nghiệm ở Đại học Stanford (Oppezzo và Schwartz, 2014) ghi nhận người tham gia nghĩ ra nhiều ý sáng tạo hơn khi đi bộ so với khi ngồi. Đi dạo chậm hợp với hầu hết mọi người, kể cả người cao tuổi, người không quen tập luyện.

Đi dạo và đi tập: hai việc khác nhau

Cả hai đều tốt, nhưng đừng nhầm. Đi bộ nhanh để đạt mục tiêu số bước vẫn là một việc phải hoàn thành; đi dạo thì không có gì phải hoàn thành cả. Bài này bàn về đi dạo; chuyện vận động, tập luyện có những nơi khác bàn kỹ.

Những người đi dạo nổi tiếng

Henry David Thoreau

Nhà văn Mỹ Henry David Thoreau, tác giả Walden, nổi tiếng với thói quen đi bộ hàng giờ mỗi ngày qua rừng, đồng quanh thị trấn Concord. Tiểu luận Walking (Đi bộ) của ông, đăng năm 1862 ngay sau khi ông mất, ca ngợi việc đi dạo không mục đích giữa thiên nhiên như một cách sống, một cách nghĩ.

Người dạo phố ở Paris

Ở Paris thế kỷ 19, nhà thơ Charles Baudelaire viết về flâneur, người dạo phố thong thả, quan sát đám đông, cửa hiệu, đời sống đô thị mà không vội vàng. Sau này nhà tư tưởng Đức Walter Benjamin tiếp tục viết về hình ảnh ấy. Dạo phố như vậy cũng là một cách nghỉ: ta là người xem, không phải người làm.

Người Việt và thú "đi dạo"

Người Hà Nội có thói quen đi dạo quanh Hồ Gươm buổi tối, dạo phố cổ ngày cuối tuần; người Sài Gòn dạo đường Nguyễn Huệ, bờ sông; người Huế đi dọc bờ sông Hương, qua cầu Trường Tiền. Nhiều thành phố đã mở phố đi bộ cuối tuần, cho người dân không gian dạo mà không phải tránh xe.

Đi dạo giúp gì

• Rời khỏi công việc: đứng dậy, ra khỏi phòng là cắt đứt mạch làm việc, giúp đầu óc tách rời, một trong những điều các nghiên cứu về phục hồi coi là quan trọng nhất.
• Nhìn xa, nhìn nhiều thứ: khác với cả ngày nhìn màn hình gần.
• Để suy nghĩ tự trôi: bước chân đều, chú ý nhẹ ra xung quanh, đầu óc được thả. Nhiều người giải được vấn đề khó khi đang đi.
• Có thiên nhiên nếu đi ở công viên, ven hồ, đường nhiều cây: theo lý thuyết phục hồi chú ý của Rachel và Stephen Kaplan (1989), cảnh thiên nhiên giúp phần chú ý mỏi mệt được nghỉ.
• Vận động nhẹ: dù không phải mục đích, đi dạo vẫn giúp cơ thể bớt ngồi lâu.

Đi bộ và ý tưởng mới

Năm 2014, Marily Oppezzo và Daniel Schwartz ở Đại học Stanford công bố trên tạp chí Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition một loạt thí nghiệm: người tham gia nghĩ ra nhiều cách dùng mới cho đồ vật quen thuộc hơn khi đang đi bộ, kể cả đi trên máy chạy bộ trong phòng trống, so với khi ngồi. Tác dụng không thấy với những bài cần một đáp án đúng duy nhất. Đây là thí nghiệm với sinh viên, trong thời gian ngắn, nhưng khớp với kinh nghiệm của nhiều nhà văn, nhà khoa học: khi bí, đi dạo một vòng.

Cách đi dạo để nghỉ

1. Bỏ mục tiêu: không đặt số bước, không đặt thời gian. Muốn quay về lúc nào thì quay.
2. Cất điện thoại vào túi, hoặc để ở nhà nếu đi gần. Không nghe podcast, không gọi điện, nếu muốn đầu óc được nghỉ thật.
3. Đi chậm hơn thường ngày, chậm đến mức có thể dừng lại nhìn một bông hoa, một mái nhà cũ mà không thấy phí thời gian.
4. Chọn đường có cây, có nước nếu được: công viên, ven hồ, ngõ nhỏ nhiều cây.
5. Thỉnh thoảng rẽ vào đường lạ, đi một lối chưa đi bao giờ trong khu mình ở.
6. Để ý một thứ: hôm nay để ý màu cửa nhà, hôm khác để ý các loại cây, tiếng chim, mùi hàng quán.
7. Đi một mình hoặc với người thân: đi một mình cho đầu óc tự do; đi với người thân là dịp chuyện trò thong thả, nhiều khi dễ nói chuyện hơn ngồi đối diện.

Đi dạo ở quê

Về quê dịp cuối tuần, lễ Tết, đi dạo có một vẻ khác: men theo bờ ruộng, đường làng, ra bờ đê lúc chiều tà, qua cổng đình, ghé chợ phiên. Không có đèn xe, không có biển quảng cáo, chỉ có tiếng gà, tiếng trâu, mùi rơm. Với người sống ở thành phố, một buổi chiều dạo quanh làng có khi là quãng nghỉ đáng nhớ nhất của cả chuyến về.

Đi dạo an toàn ở đô thị Việt Nam

• Vỉa hè: nhiều nơi bị lấn chiếm, gồ ghề; chọn đường có vỉa hè thông thoáng, công viên, phố đi bộ.
• Xe cộ: không vừa đi vừa nhìn điện thoại khi qua đường, đi đúng phần đường cho người đi bộ.
• Buổi tối: chọn đường có đèn, có người qua lại; mang đèn pin nhỏ nếu đi đường làng.
• Nắng nóng: đi sáng sớm hoặc chiều muộn, mang nước, đội mũ.
• Ô nhiễm không khí: ngày chỉ số chất lượng không khí xấu, người có bệnh hô hấp, tim mạch nên hạn chế đi ngoài lâu.
• Người cao tuổi: giày vừa chân, đế bám; đi cùng người thân nếu hay chóng mặt; chọn đường bằng phẳng.

Đi dạo mà thấy đau ngực, khó thở, chóng mặt nhiều thì dừng lại nghỉ; đau ngực dữ dội, khó thở nặng thì gọi 115.

Góc nhìn hôm nay: một vòng sau bữa tối

Người Việt có câu "ăn no đi dạo" từ lâu. Tuần này, thử ba buổi tối, sau bữa cơm, ra ngoài đi một vòng mười lăm, hai mươi phút, không điện thoại, không đích đến. Đi một mình hoặc rủ người nhà. Để ý xem sau những tối ấy, mình có thấy ngày khép lại nhẹ nhàng hơn không. Không cần gọi đó là "tập". Chỉ là đi dạo.