"Hội chứng sau kỳ nghỉ" là cách gọi phổ thông cho cảm giác uể oải, chán nản, khó tập trung trong vài ngày đầu đi làm lại sau Tết hay sau một kỳ nghỉ dài. Đây không phải chẩn đoán y khoa, mà là phản ứng thường gặp khi chuyển đột ngột từ nhịp thảnh thơi sang nhịp công việc. Phần lớn tự qua trong khoảng một tuần. Quay lại nhẹ nhàng (về sớm một ngày, ngày đầu ít việc, ngủ lại đúng giờ) giúp quãng chuyển tiếp dễ chịu hơn nhiều.
Biểu hiện thường gặp
- Sáng đầu tiên dậy muộn, nặng nề, không muốn ra khỏi nhà.
- Ngồi vào bàn mà đầu óc còn ở quê, ở biển; đọc email không vào.
- Dễ cáu, dễ buồn, thấy công việc nhàm chán hơn trước.
- Buồn ngủ ban ngày vì giờ ngủ trong kỳ nghỉ bị xáo trộn.
- Ăn uống thất thường sau những ngày ăn nhiều, uống nhiều.
Báo chí Việt Nam hay nhắc tới hiện tượng này mỗi dịp ra Giêng: công sở vắng vẻ ngày đầu, người đi làm còn mang không khí Tết. Ở nhiều nước có cách gọi tương tự, như "post-vacation blues" trong tiếng Anh. Cái tên nghe như bệnh, nhưng phần lớn chỉ là quãng chuyển tiếp bình thường.
Vì sao quay lại làm việc lại khó
| Nguyên nhân | Giải thích |
|---|---|
| Nhịp ngủ bị lệch | Kỳ nghỉ thức khuya, dậy muộn; cơ thể cần vài ngày để quen lại giờ cũ |
| Chuyển đổi đột ngột | Từ hoàn toàn tự do sang lịch làm việc kín trong một buổi sáng |
| Việc tồn đọng | Hộp thư đầy, việc dồn, cảm giác bị ngợp ngay từ đầu |
| So sánh tương phản | Ngày làm việc trông nhạt nhẽo hơn khi vừa trải qua những ngày vui |
| Mệt sau chính kỳ nghỉ | Di chuyển đường dài, ăn uống, tiếp khách, đi lại nhiều trong dịp Tết |
Nghiên cứu về kỳ nghỉ của nhóm Jessica de Bloom (2009) cho thấy lợi ích của kỳ nghỉ phai dần trong vài tuần đi làm lại. Ngày đầu quay về, việc chồng việc có thể làm phần lợi ích ấy hao nhanh hơn. Cách quay lại vì vậy quan trọng.
Chuẩn bị từ trước khi kỳ nghỉ kết thúc
- Về sớm một ngày. Ngày cuối kỳ nghỉ ở nhà để nghỉ, giặt giũ, dọn dẹp, chuẩn bị đồ đi làm. Đi xe đêm về rồi sáng vào văn phòng luôn là cách làm mệt nhất.
- Kéo giờ ngủ về dần. Hai, ba ngày cuối kỳ nghỉ, đi ngủ và dậy sớm hơn mỗi ngày một chút để gần với giờ đi làm.
- Đã ghi việc trước khi đi. Danh sách việc đầu tiên khi quay lại, viết từ trước kỳ nghỉ, giúp sáng đầu tiên không bị ngợp.
- Ăn uống nhẹ dần những ngày cuối, bớt rượu bia, đồ nhiều dầu mỡ.
Ngày đầu và tuần đầu đi làm
Ngày đầu: nhẹ việc
- Nếu được, không xếp họp quan trọng, không nhận hạn chót trong ngày đầu.
- Dành buổi sáng đọc email, xếp việc theo thứ tự quan trọng, chưa vội trả lời hết.
- Gặp gỡ đồng nghiệp, hỏi han chuyện kỳ nghỉ: đó cũng là cách vào lại nhịp tự nhiên.
Tuần đầu: tăng dần
- Bắt đầu bằng việc dễ, có kết quả nhanh để lấy đà.
- Nghỉ giữa giờ đầy đủ, ăn trưa rời bàn.
- Tránh tăng ca ngay tuần đầu để "bù".
- Giữ lại một thói quen dễ chịu từ kỳ nghỉ: đi bộ buổi sáng, đọc sách buổi tối, cuối tuần về thăm bố mẹ.
Có điều để mong
Nghiên cứu của Jeroen Nawijn và cộng sự (2010) cho thấy niềm vui chờ đợi một chuyến đi làm người ta vui hơn trong giai đoạn trước đó. Ngay khi vừa quay lại làm việc, lên lịch cho một điều đáng mong trong vài tuần tới (một chuyến dã ngoại, một buổi gặp bạn cũ) giúp những ngày đầu bớt nặng nề.
Sau Tết: những điều riêng của người Việt
Kỳ nghỉ Tết Âm lịch có những đặc điểm làm quãng quay lại khó hơn các kỳ nghỉ khác:
- Đi lại xa và đông: hàng triệu người đi làm ở thành phố lớn về quê rồi quay lại trong vài ngày, xe khách, tàu hoả, máy bay kín chỗ, đường tắc. Nhiều người về tới phòng trọ lúc nửa đêm, sáng ra đi làm luôn.
- Ăn uống khác thường: nhiều đồ ngọt, đồ mặn, rượu bia, thức khuya chúc Tết. Cơ thể cần vài ngày để quen lại với bữa ăn bình thường.
- Không khí Tết kéo dài: tháng Giêng còn lễ hội, tất niên, tân niên, gặp mặt đầu năm, nên nhịp làm việc khó vào guồng ngay.
- Cảm giác xa nhà: với người làm việc xa quê, quay lại thành phố sau những ngày sum họp dễ thấy chống chếnh, nhớ nhà.
Hiểu những điều đó giúp ta bớt tự trách khi thấy mình chậm chạp tuần đầu năm. Đi lại an toàn, không lái xe khi mệt hay đã uống rượu bia, nghỉ đủ trước khi lên đường là những điều quan trọng hơn chuyện có mặt sớm nửa ngày ở chỗ làm.
Với người nhớ nhà
Gọi điện cho bố mẹ vào một giờ cố định mỗi tuần, mang theo một chút đồ ăn quê, hẹn gặp bạn đồng hương cuối tuần đầu tiên. Cảm giác chống chếnh thường nhẹ đi sau một hai tuần khi nhịp sống thường ngày trở lại.
Với người quản lý
- Không dồn họp, dồn hạn vào ngày đầu sau kỳ nghỉ dài.
- Cho nhân viên đi xa về muộn nửa ngày nếu được.
- Bắt đầu tuần bằng một buổi gặp ngắn để cả nhóm thống nhất việc ưu tiên.
- Tránh nhắn việc trong những ngày cuối kỳ nghỉ "để mọi người chuẩn bị tinh thần".
Khi nào không còn là "hội chứng sau kỳ nghỉ"
Uể oải vài ngày sau kỳ nghỉ là bình thường. Nhưng nên chú ý và cân nhắc gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng nếu:
- Chán nản, mất hứng thú với hầu hết mọi việc kéo dài hơn hai tuần, không chỉ với công việc.
- Mất ngủ, ăn không ngon, sụt cân kéo dài.
- Thấy kiệt sức, không thể đi làm nổi, hoặc sợ hãi, hồi hộp mỗi khi nghĩ tới chỗ làm.
- Cảm giác này lần nào nghỉ về cũng có, và ngày càng nặng.
Có khi đó là dấu hiệu công việc hiện tại đang quá tải, hoặc tâm trạng đi xuống cần được giúp đỡ. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất, và nói với một người tin cậy ngay.
Góc nhìn hôm nay: lên kế hoạch cho ngày quay lại
Kỳ nghỉ tới, hãy lên kế hoạch không chỉ cho những ngày đi chơi mà cả ngày quay về: về lúc nào, ngày cuối làm gì, sáng đầu tiên đi làm làm việc gì trước. Năm phút chuẩn bị ấy có thể làm tuần đầu sau kỳ nghỉ nhẹ đi đáng kể. Và nếu cảm giác uể oải chỉ kéo dài vài ngày rồi tự qua, hãy coi đó là dấu hiệu kỳ nghỉ đã làm đúng việc của nó: cho mình được buông ra.
Câu hỏi thường gặp
Hội chứng sau kỳ nghỉ là gì?
Là cách gọi phổ thông cho cảm giác uể oải, chán nản, khó tập trung trong vài ngày đầu đi làm lại sau kỳ nghỉ dài. Đây không phải chẩn đoán y khoa mà là phản ứng thường gặp khi chuyển nhịp đột ngột, phần lớn tự qua trong khoảng một tuần.
Làm sao để hết uể oải sau Tết?
Về sớm một ngày để nghỉ, kéo giờ ngủ về dần trước khi đi làm, ngày đầu nhẹ việc và bắt đầu bằng việc dễ. Nghỉ giữa giờ đầy đủ, tránh tăng ca ngay tuần đầu.
Chán đi làm sau kỳ nghỉ bao lâu thì đáng lo?
Nếu chán nản, mất hứng thú với hầu hết mọi việc kéo dài hơn hai tuần, kèm mất ngủ, ăn không ngon, kiệt sức, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý lâm sàng. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì gọi 115 ngay.
Có nên về sớm một ngày trước khi đi làm lại không?
Có, nếu sắp xếp được. Một ngày ở nhà để nghỉ, dọn dẹp, chuẩn bị giúp quãng chuyển tiếp nhẹ nhàng hơn nhiều so với đi xe đêm về rồi vào làm ngay.
